{"id":3753,"date":"2024-02-04T16:32:15","date_gmt":"2024-02-04T15:32:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=3753"},"modified":"2024-02-06T09:51:25","modified_gmt":"2024-02-06T08:51:25","slug":"herr-grunera-ciekawe-przypadki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=3753","title":{"rendered":"Herr Grunera ciekawe przypadki"},"content":{"rendered":"\n

1 maja 1933, w samo \u015bwi\u0119to pracy, in\u017cynier Werner Gruner otrzyma\u0142 wyj\u0105tkowy prezent – zosta\u0142 przyj\u0119ty do NSDAP. Liczy\u0142 sobie w\u00f3wczas 29 lat i od roku zatrudniony by\u0142 na stanowisku konstruktora w firmie \u201eMetall- und Lackwarenfabrik Johannes Gro\u00dffu\u00df\u201d, w sakso\u0144skim miasteczku D\u00f6beln. Firma zajmowa\u0142a si\u0119 produkcj\u0105 nieskomplikowanego sprz\u0119tu gospodarstwa domowego (jak klatki dla zwierz\u0105t domowych, umywalki, metalowe szafki itp.), ale jej wyroby s\u0142yn\u0119\u0142y z wysokiej jako\u015bci wykonania.
Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 w roku 1937, kiedy przedsi\u0119biorstwem zainteresowa\u0142 si\u0119 Urz\u0105d Uzbrojenia Wojsk L\u0105dowych (Heereswaffenamt \/ HWA) i zleci\u0142 mu zadanie opracowania wersji rozwojowej karabinu maszynowego MG 34. Uwag\u0119 Urz\u0119du przyci\u0105gn\u0119\u0142y zw\u0142aszcza kompetencje i do\u015bwiadczenie firmy w zakresie technologii g\u0142\u0119bokiego t\u0142oczenia, kt\u00f3rej wykorzystanie mia\u0142o umo\u017cliwi\u0107 obni\u017cenie ceny jednostkowej broni i u\u0142atwi\u0107 jej produkcj\u0119.
Efekt pracy zespo\u0142u firmy \u201eGro\u00dffu\u00df\u201d (wzmocnionego konsultantami z HWA) przeszed\u0142 naj\u015bmielsze oczekiwania i zmaterializowa\u0142 si\u0119 w postaci karabinu MG 42 \u2013 chyba najs\u0142ynniejszej drugowojennej konstrukcji w swojej kategorii. III Rzesza doceni\u0142a Wernera Grunera – g\u0142\u00f3wnego konstruktora nowej broni – dekoruj\u0105c go m. in. Krzy\u017cem Zas\u0142ugi Wojennej klasy II (w roku 1940) oraz I (w roku 1944).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Dzie\u0142o \u017cycia i najs\u0142ynniejsza konstrukcj\u0105 Wernera Grunera \u2013 karabin maszynowy MG 42. Na zdj\u0119ciu egzemplarz wyprodukowany w roku 1943 w zak\u0142adach \u201eGustloff Werk Suhl”. Historii tego konkretnego karabinu i \u201e\u015bledztwa\u201d w sprawie jego los\u00f3w zostanie po\u015bwi\u0119cony osobny artyku\u0142<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Docenili go tak\u017ce Rosjanie, kt\u00f3rzy wkroczyli do D\u00f6beln w maju 1945. Nie min\u0119\u0142o kilka miesi\u0119cy, a Grunera wraz z rodzin\u0105 wsadzono do poci\u0105gu i zafundowano mu kilkuletni pobyt w go\u015bcinnym kraju robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w. W przeciwie\u0144stwie jednak do wielu jego rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy bli\u017cej poznawali techniki wyr\u0119bu las\u00f3w na Syberii lub kopalnie Workuty i Ko\u0142ymy, jego potraktowano w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b. Gruner wraz z pi\u0119tnastoma innymi konstruktorami broni trafi\u0142 do I\u017cewska, a konkretnie do Fabryki Nr 74 (obecnie znanej jako siedziba koncernu \u201eKa\u0142asznikow\u201d\u2026).
Przez lata na temat pobytu niemieckich konstruktor\u00f3w w mateczniku \u201eKa\u0142acha\u201d powsta\u0142o wiele mniej lub bardziej sensownych teorii, hipotez i plotek. Odtajnienie archiw\u00f3w na prze\u0142omie XX \/ XXI wieku (w czasach, kiedy wygl\u0105da\u0142o, \u017ce Rosja aspiruje do bycia w miar\u0119 normalnym krajem) wyja\u015bni\u0142o t\u0119 kwesti\u0119 definitywnie, cho\u0107 raczej nie po my\u015bli zwolennik\u00f3w szukania sensacji .<\/p>\n\n\n\n

Owszem, w pierwszych miesi\u0105cach pobytu Niemcom nakazano odtworzy\u0107 projekty broni, nad kt\u00f3rymi pracowali w roku 1945, ale \u017caden z tych projekt\u00f3w nie wzbudzi\u0142 zainteresowania i nie doprowadzi\u0142 nawet do zbudowania prototypu. Jedn\u0105 z przyczyn by\u0142 fakt, \u017ce konstrukcje te (zw\u0142aszcza Grunera i jego wsp\u00f3\u0142pracownika Kurta Horna) mia\u0142y dzia\u0142a\u0107 na zasadzie odrzutu zamka p\u00f3\u0142swobodnego ryglowanego rolkami (rozwi\u0105zanie wywodz\u0105ce si\u0119 z MG 42). Radzieccy decydenci preferowali natomiast bro\u0144 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 na bazie odprowadzania gaz\u00f3w prochowych przez boczny otw\u00f3r w lufie, jako pewniejsz\u0105 w dzia\u0142aniu (st\u0105d wkr\u00f3tce przyj\u0119to na uzbrojenie takie wzory broni, jak SKS, AK i RPD).
O wspomnianych tych i innych radzieckich konstrukcjach Niemcy nie mieli jednak poj\u0119cia \u2013 z powod\u00f3w bezpiecze\u0144stwa po prostu nie dopuszczano ich do temat\u00f3w obj\u0119tych klauzul\u0105 tajno\u015bci. Du\u017co bardziej cenne dla Rosjan by\u0142o natomiast wykorzystanie wiedzy i do\u015bwiadczenia \u201ego\u015bci\u201d w zakresie technologii wytwarzania (zw\u0142aszcza wspomnianego g\u0142\u0119bokiego t\u0142oczenia), materia\u0142oznawstwa i organizacji produkcji. Regulowa\u0142a to Instrukcja Ministerstwa Uzbrojenia ZSRR przekazana na pocz\u0105tku roku 1947 dyrektorowi Fabryki Nr 74, w kt\u00f3rej sprecyzowano, jakie zadania nale\u017cy zleca\u0107 niemieckim in\u017cynierom i jak ich rozlicza\u0107 z tych zada\u0144. Instrukcja wyra\u017anie zastrzega\u0142a, \u017ce do innych temat\u00f3w nie wolno ich anga\u017cowa\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Pocz\u0105tek i zako\u0144czenie dokumentu \u201eCharakterystyka niemieckiego specjalisty. Gruner Werner Ernst\u201d wystawionego w roku 1951 przez zarz\u0105d Fabryki Nr 74 w I\u017cewsku. Orygina\u0142 znajduje si\u0119 w Muzeum I\u017bMASZ, fot. via: Maksim Popenker \u201eIstoria awtomata w SSSR i Rossii\u201d wyd. At\u0142ant 2021<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Wracaj\u0105c do osoby Wernera Ernsta Grunera – najwi\u0119ksze praktyczne korzy\u015bci przynios\u0142o sowietom opracowanie przez niego nowych maszyn i urz\u0105dze\u0144 przemys\u0142owych, zw\u0142aszcza gi\u0119tarko-wyt\u0142aczarki (przeznaczonej dla przemys\u0142u motoryzacyjnego) oraz wyspecjalizowanego stanowiska do bada\u0144 zm\u0119czeniowych spr\u0119\u017cyn. Z zachowanej opinii personalnej („Charakterystyki”) wynika\u0142o, \u017ce \u00f3w \u201eniemiecki specjalista\u201d ch\u0119tnie realizowa\u0142 powierzone mu zadania, nie przejawia\u0142 niezadowolenia z faktu pobytu w ZSRR, a nawet \u201eby\u0142 politycznie lojalny\u201d. Dokument, pod kt\u00f3rym podpisali si\u0119: dyrektor Fabryki Nr 74 towarzysz Sysojew oraz sekretarz komitetu partyjnego fabryki towarzysz Kasatkin, ko\u0144czy\u0142 si\u0119 klasyczn\u0105 dupokrytk\u0105: \u201eDo tajnych prac zak\u0142adu nie jest dopuszczony, ale pewno\u015bci, czy nie zna wyrob\u00f3w produkowanych przez zak\u0142ad \u2013 nie ma\u201d\u2026<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Profesor Werner Gruner \u2013 wybitny specjalista w dziedzinie konstrukcji maszyn rolniczych. W tym zw\u0142aszcza \u201epi\u0142y Hitlera\u201d, jak nazywano podczas wojny MG 42<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Politycznie lojalny Herr Gruner powr\u00f3ci\u0142 z I\u017cewska do Niemieckiej Republiki Demokratycznej w 1951 i od tej pory po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 karierze naukowej w dziedzinie budowy maszyn rolniczych. Nigdy wi\u0119cej nie mia\u0142 ju\u017c nic wsp\u00f3lnego z projektowaniem i produkcj\u0105 broni. W roku 1953 otrzyma\u0142 tytu\u0142 profesora, a w latach 1958-61 kierowa\u0142 Politechnik\u0105 Drezde\u0144sk\u0105 (nie piastuj\u0105c formalnie stanowiska rektora, kt\u00f3re wprowadzono na tej uczelni dopiero w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych).
W mi\u0119dzyczasie, od komunistycznych w\u0142adz NRD otrzyma\u0142 Patriotyczny Order Zas\u0142ugi (\u201eVaterl\u00e4ndischer Verdienstorden\u201d), Nagrod\u0119 Pa\u0144stwow\u0105 oraz Order Sztandaru Pracy. Wraz z hitlerowskimi Krzy\u017cami Zas\u0142ugi Wojennej i srebrn\u0105 nagrod\u0105 im. Fritza Todta (1944) musia\u0142y tworzy\u0107 interesuj\u0105c\u0105 kolekcj\u0119.
Zmar\u0142 w roku 1995.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 maja 1933, w samo \u015bwi\u0119to pracy, in\u017cynier Werner Gruner otrzyma\u0142 wyj\u0105tkowy prezent – zosta\u0142 przyj\u0119ty do NSDAP. Liczy\u0142 sobie w\u00f3wczas 29 lat i od roku zatrudniony by\u0142 na stanowisku… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3805,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,94,22,95],"class_list":["post-3753","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mg-42","tag-mssikm","tag-werner-gruner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3753","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3753"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3753\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3832,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3753\/revisions\/3832"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3753"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3753"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3753"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}