{"id":3920,"date":"2024-03-01T17:03:07","date_gmt":"2024-03-01T16:03:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=3920"},"modified":"2025-03-18T11:03:33","modified_gmt":"2025-03-18T10:03:33","slug":"zwawy-staruszek-karabin-lee-enfield-smle-mk-iii-czesc-pierwsza-wojownik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=3920","title":{"rendered":"\u017bwawy staruszek – karabin Lee-Enfield SMLE Mk III*. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza: Wojownik"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

W roku 1884 Armia Brytyjska, poszukuj\u0105ca nast\u0119pcy przepisowego karabinu \u201eMartini-Henry\u201d zaprosi\u0142a brytyjskich oraz zagranicznych wytw\u00f3rc\u00f3w do przedstawienia swoich konstrukcji, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych mia\u0142a zosta\u0107 wybrana nowa bro\u0144. Po intensywnych pr\u00f3bach, w kt\u00f3rych przetestowano \u0142\u0105cznie 40 r\u00f3\u017cnych karabin\u00f3w (w tym konstrukcje Mausera i Mannlichera) okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tylko dwa z nich przesz\u0142y zadowalaj\u0105co wszystkie testy. Z tej fina\u0142owej dw\u00f3jki, karabin \u201eOwen Jones\u201d ostatecznie odrzucono, jako nazbyt drogi w produkcji, nadmiernie skomplikowany w obs\u0142udze i potencjalnie nie do\u015b\u0107 odporny na warunki s\u0142u\u017cby w ka\u017cdym zak\u0105tku Imperium.
Na placu boju pozosta\u0142a konstrukcja ameryka\u0144skiego (cho\u0107 urodzonego w Szkocji) rusznikarza, pana Jamesa P. Lee. Komisja z uznaniem oceni\u0142a prostot\u0119 i niezawodno\u015b\u0107 karabinu oraz jego szybkostrzelno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 zapewnia\u0142 czterotaktowy zamek (dzia\u0142aj\u0105cy szybko i p\u0142ynnie w por\u00f3wnaniu z innymi konstrukcjami) oraz nowatorski na \u00f3wczesne czasy dziesi\u0119cionabojowy wymienny magazynek o dwurz\u0119dowym u\u0142o\u017ceniu naboj\u00f3w. W podsumowaniu autorstwa p\u0142k G. C. Slade\u2019a karabin Lee okre\u015blono wr\u0119cz jako: \u201eright [\u2026] serviceable soldier\u2019s arm<\/em>\u201d (nawiasem m\u00f3wi\u0105c wiele lat p\u00f3\u017aniej do tego okre\u015blenia nawi\u0105\u017ce wytw\u00f3rnia FN promuj\u0105c sw\u00f3j karabin FAL).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
James Paris Lee \u2013 portret z roku 1889 i jego magazynek (reprodukcja rysunku z dokumentacji patentowej 1879)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

I tak to, karabin Jamesa Lee po pewnych drobnych zmianach, przyj\u0119to do uzbrojenia w roku 1888, jako \u201eLee-Metford\u201d (William Metford by\u0142 projektantem lufy, zoptymalizowanej pod czarnoprochowy nab\u00f3j o bardzo ma\u0142ym, jak na owe czasy, kalibrze 0,303 cala [7,69 mm]).
Wprowadzenie po kilku latach prochu bezdymnego, wymusi\u0142o konieczno\u015b\u0107 zmodyfikowania karabinu. Nowy nab\u00f3j mia\u0142 identyczne wymiary i geometri\u0119 \u0142uski, co dotychczasowy, ale inny rozk\u0142ad ci\u015bnie\u0144 przy wystrzale spowodowa\u0142, \u017ce luf\u0119 Metforda trzeba by\u0142o zast\u0105pi\u0107 now\u0105, o zmienionej konstrukcji i innym gwincie, opracowan\u0105 przez Royal Small Arms Factory Enfield. W roku 1895 w r\u0119ce brytyjskich \u017co\u0142nierzy trafi\u0142 zatem nowy karabin o przyd\u0142ugiej nazwie: \u201e303 calibre, Rifle, Magazine, Lee-Enfield\u201d (zwany popularnie \u201eMagazine Lee\u2013Enfield\u201d, a w skr\u00f3cie \u201eMLE\u201d, co z regu\u0142y wymawiano jak \u201eEmily<\/em>\u201d). Rok p\u00f3\u017aniej kawalerzy\u015bci otrzymali jego skr\u00f3con\u0105 wersj\u0119, czyli \u201eLee\u2013Enfield Cavalry Carbine\u201d (\u201eLEC\u201d, co z kolei wymawiano jak \u201eElise<\/em>\u201d).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin \u201cMagazine Lee-Enfield Mk I\u201d nr 66575 wyprodukowany w roku 1900 przez Royal Small Arms Factory Sparkbrook (Birmingham). U\u017cytkownikiem tego egzemplarza podczas drugiej wojny burskiej (1901-1902) by\u0142 m\u0142odszy kapral (Lance-Corporal<\/em>) Alfred Samuel Clark z 16 kompanii pu\u0142ku New Zealand Mounted Rifles. Fot. Auckland War Memorial Museum AM1962.132-1 \/ CCBY<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W roku 1904 w ramach unifikacji sprz\u0119tu, oba te karabiny zast\u0105piono nowym, kt\u00f3rego d\u0142ugo\u015b\u0107 plasowa\u0142a si\u0119 pomi\u0119dzy MLE a LEC. T\u0119 now\u0105 konstrukcj\u0119 nazwano \u201eShort, Magazine Lee\u2013Enfield Mk I\u201d (\u201eSMLE\u201d), przy czym okre\u015blenie \u201eShort\u201d odnosi\u0142o si\u0119 do mniejszej d\u0142ugo\u015bci ca\u0142ego karabinu wzgl\u0119dem bazowego modelu MLE, a nie do jakiego\u015b \u201ekr\u00f3tkiego magazynka\u201d (a na tak\u0105 interpretacj\u0119 nazwy mo\u017cna czasem natrafi\u0107 w niekt\u00f3rych polskich publikacjach\u2026).
Trzy lata p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142 si\u0119 wreszcie pierwowz\u00f3r naszego bohatera \u2013 czyli SMLE Mk III, wraz z kt\u00f3rym wprowadzono nowy bagnet \u201ePattern 1907\u201d, nowy celownik i zmienione mocowanie prowadnic do \u0142adowania magazynka z pi\u0119cionabojowych \u0142\u00f3dek. Ju\u017c podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej, kolejne uproszczenia konstrukcyjne i technologiczne, zaowocowa\u0142y pojawieniem si\u0119 najliczniejszej wersji, czyli SMLE Mk III*. Produkowano j\u0105 pocz\u0105tkowo w RSAF Enfield, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce przez Birmingham Small Arms Factory (BSA), London Small Arms Company (LSA), a tak\u017ce w Australli w Lithgow Small Arms Factory (LSAF) oraz w Indiach w Rifle Factory Ishapore. Przez 30 lat wyprodukowano \u0142\u0105cznie ponad 5 milion\u00f3w egzemplarzy, a w mi\u0119dzyczasie, w maju 1926, jego oznakowanie zmieniono na: Rifle No. 1 Mk III*.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Karabin SMLE Mk III* nr H20511 wyprodukowany przez Birmingham Small Arms Factory w roku 1917 i u\u017cywany przez Armi\u0119 Brytyjsk\u0105 podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej. Na pocz\u0105tku lat czterdziestych przeszed\u0142 remont kapitalny, podczas kt\u00f3rego wykorzystano cz\u0119\u015bci z innych karabin\u00f3w (na kt\u00f3rych widoczne s\u0105 przebicia oznakowa\u0144, maj\u0105ce doprowadzi\u0107 bro\u0144 do formalnej zgodno\u015bci numeru seryjnego). Po remoncie karabin zosta\u0142 ponownie przyj\u0119ty na stan Armii i wr\u00f3ci\u0142 do wojennej s\u0142u\u017cby. Fot. autora.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Z uwagi na znaczne zapasy tych karabin\u00f3w pozosta\u0142e po I wojnie \u015bwiatowej oraz wysok\u0105 jako\u015b\u0107 ich wykonania, stanowi\u0142y one tak\u017ce podstaw\u0119 uzbrojenia indywidualnego \u017co\u0142nierzy Brytyjskiej Wsp\u00f3lnoty Narod\u00f3w (oraz Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie) podczas II wojny \u015bwiatowej, chocia\u017c od roku 1942 zacz\u0119\u0142y by\u0107 zast\u0119powane nowszym modelem \u2013 \u201eRifle No. 4\u201d. Oficjalnie wycofano je z Armii Brytyjskiej dopiero w roku 1957, ale w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata mo\u017cna by\u0142o je napotka\u0107 jeszcze du\u017co d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n


SMLE Mk III \/ III* znany by\u0142a w \u017co\u0142nierskim slangu jako \u201eThree-oh-three<\/em>\u201d od kalibru wynosz\u0105cego 0.303 cala czyli 7,69 mm, albo jako \u201eSmelly<\/em>\u201d [\u201eSmrodek<\/em>\u201d] od nazwy SMLE. Bro\u0144 s\u0142yn\u0119\u0142a zar\u00f3wno z charakterystycznego wygl\u0105du („t\u0119ponosa” obudowa wylotu lufy), jak i celno\u015bci oraz szybkostrzelno\u015bci, wr\u0119cz niezwyk\u0142ej jak na karabin powtarzalny.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Typowy brytyjski \u201eTommy\u201d w pe\u0142nym oporz\u0105dzeniu z nieod\u0142\u0105cznym karabinem SMLE. Centrum Londynu (okolice Buckingham Palace), sierpie\u0144 1917. Fot. Horace Nicholls, Imperial War Museum Q30006 \/ Domena Publiczna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Szybkostrzelno\u015b\u0107 t\u0119 (zar\u00f3wno teoretyczna, jak i praktyczn\u0105) karabin zawdzi\u0119cza\u0142 wspomnianemu zamkowi systemu Lee, w kt\u00f3rym k\u0105t obrotu rygluj\u0105cego \/ odryglowuj\u0105cego wynosi\u0142 niespe\u0142na 60 stopni (w wi\u0119kszo\u015bci innych \u201eczterotakt\u00f3w\u201d, w tym w Mauserach i Mosinach, by\u0142o to 90 stopni), a iglica napina\u0142a si\u0119 nie przy odci\u0105ganiu zamka, a przy jego powrocie (przek\u0142ada\u0142o si\u0119 to na nieco mniejszy wysi\u0142ek i mniejsze zm\u0119czenie strzelca przy d\u0142u\u017cszym prowadzeniu ognia). \u015awietnie dobrano tak\u017ce tolerancje i pasowania poszczeg\u00f3lnych podzespo\u0142\u00f3w, a ponadto karabin by\u0142 niesamowicie ergonomiczny jak na swoje czasy. Dost\u0119pne do niego by\u0142y kolby o trzech d\u0142ugo\u015bciach, w zale\u017cno\u015bci od wzrostu i postury u\u017cytkownika, a r\u0105czka zaryglowanego zamka znajdowa\u0142a si\u0119 prawie dok\u0142adnie nad spustem, dzi\u0119ki czemu po prze\u0142adowaniu d\u0142o\u0144 strzelca w spos\u00f3b naturalny \u201espada\u0142a\u201d wprost na j\u0119zyk spustowy. To umo\u017cliwia\u0142o prze\u0142adowanie i oddanie strza\u0142u jednym p\u0142ynnym ruchem, bez odrywania wzroku od przyrz\u0105d\u00f3w celowniczych. Niekt\u00f3rzy \u017co\u0142nierze (podobno wymy\u015blili to australijscy \u201eDiggersi\u201d) potrafili dzi\u0119ki temu dodatkowo \u201eurywa\u0107\u201d cenne u\u0142amki sekund, obs\u0142uguj\u0105c r\u0105czk\u0119 zamka kciukiem i palcem wskazuj\u0105cym, a \u015bci\u0105gaj\u0105c spust\u2026 ma\u0142ym palcem.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
SMLE Mk III* w zbli\u017ceniu. Na zdj\u0119ciach wyra\u017anie wida\u0107, jak niewielki k\u0105t obrotu dzieli r\u0105czk\u0119 zamka od po\u0142o\u017cenia zaryglowanego i odryglowanego. Uniesiona na dolnym zdj\u0119ciu r\u0105czka ods\u0142ania tak\u017ce zestaw przepisowych bi\u0107 \u2013 od g\u00f3ry: korona kr\u00f3lewska z inicja\u0142ami \u201eG.R.\u201d (George Rex \u2013 kr\u00f3l Jerzy V), inicja\u0142y producenta \u201eB.S.A. Co.\u201d (\u201eBirmingham Small Arms Company\u201d), rok produkcji 1917, nazw\u0119 karabinu \u201eSht. L.E.\u201d (\u201eShort Lee Enfield\u201d, co ciekawe nie stosowano oznakowania \u201eSMLE\u201d) i symbol modelu \u201eIII*\u201d<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n


C.d.n.<\/p>\n\n\n\n

W cz\u0119\u015bci drugiej b\u0119dzie nieco wi\u0119cej ciekawostek o rekordach szybkostrzelno\u015bci SMLE.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W roku 1884 Armia Brytyjska, poszukuj\u0105ca nast\u0119pcy przepisowego karabinu \u201eMartini-Henry\u201d zaprosi\u0142a brytyjskich oraz zagranicznych wytw\u00f3rc\u00f3w do przedstawienia swoich konstrukcji, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych mia\u0142a zosta\u0107 wybrana nowa bro\u0144. Po intensywnych pr\u00f3bach, w… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3963,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,99,22,100],"class_list":["post-3920","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-lee-enfield","tag-mssikm","tag-smle"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3920","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3920"}],"version-history":[{"count":46,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5244,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3920\/revisions\/5244"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}