{"id":3981,"date":"2024-03-16T11:28:10","date_gmt":"2024-03-16T10:28:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=3981"},"modified":"2025-08-19T16:21:47","modified_gmt":"2025-08-19T14:21:47","slug":"nastepca-legendy-karabin-lee-enfield-no-4-mk-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=3981","title":{"rendered":"Nast\u0119pca legendy. Karabin Lee-Enfield No. 4 Mk I"},"content":{"rendered":"\n

Chocia\u017c karabin SMLE Mk III* spe\u0142nia\u0142 wszystkie wymagania taktyczno-techniczne, a tak\u017ce cieszy\u0142 si\u0119 powszechnym uznaniem \u017co\u0142nierzy, dow\u00f3dztwo brytyjskich si\u0142 zbrojnych ju\u017c kilka lat po zako\u0144czeniu Wielkiej Wojny zacz\u0119\u0142o my\u015ble\u0107 o jego nast\u0119pcy. Jak to cz\u0119sto bywa, chodzi\u0142o przede wszystkim o pieni\u0105dze \u2013 nowa bro\u0144 powinna by\u0107 znacznie ta\u0144sza w produkcji wielkoseryjnej, przy zachowaniu celno\u015bci i szybkostrzelno\u015bci jak\u0105 mia\u0142y SMLE (w mi\u0119dzyczasie przemianowane na „Rifle No. 1 Mk III \/ III*”).
Zgodnie z nowym systemem oznacze\u0144 wprowadzonym jesieni\u0105 1926, desygnat \u201eRifle No 2\u201d przeznaczono dla szkolnej wersji SMLE (pod nab\u00f3j .22 LR), a \u201eRifle No.3\u201d – dla karabin\u00f3w \u201eEnfield Pattern 14\u201d (konstrukcja z zamkiem wzorowanym na niemieckich Mauserach, tak\u017ce u\u017cywana podczas I wojny \u015bwiatowej, ale kt\u00f3ra nigdy nie osi\u0105gn\u0119\u0142a popularno\u015bci SMLE). St\u0105d nowy karabin, jako nast\u0119pny w kolejno\u015bci, otrzyma\u0142 oznaczenie \u201eRifle No.4\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin Lee-Enfield „Rifle No. 4 Mk I” o numerze MA 21185, wyprodukowany w ROF Fazakerley najprawdopodobniej jesieni\u0105 1944. W przeciwie\u0144stwie do bogato puncowanych SMLE, karabiny \u201eNo 4\u201d znakowano bardzo oszcz\u0119dnie \u2013 na tym egzemplarzu brak jest nawet podanego roku produkcji, ale na domniemany okres wskazuj\u0105 m. in prefiks numeru seryjnego i uproszczona wersja celownika przeziernikowego. Karabin u\u017cywany by\u0142 w Armii Brytyjskiej („strza\u0142ki” odbioru wojskowego) i to zapewne do\u015b\u0107 intensywnie, a po wojnie przeszed\u0142 remont kapitalny, o czym \u015bwiadczy punca \u201eFTR\u201d (\u201eFactory Thorough Repair<\/em>\u201d). Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

„Karabin numer 4” wyposa\u017cono w now\u0105 luf\u0119, kt\u00f3ra w por\u00f3wnaniu z SMLE by\u0142a ci\u0119\u017csza i nie mia\u0142a sztywnego po\u0142\u0105czenia z \u0142o\u017cem (konstrukcyjnie by\u0142a to tzw. lufa p\u0142ywaj\u0105ca). Zmieniono te\u017c budow\u0119 komory zamkowej i wprowadzono nowy celownik przeziernikowo-ramkowy zamocowany nad zamkiem, a nie przed nim jak w SMLE (dzi\u0119ki temu wyd\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 linia celowania i skr\u00f3ci\u0142 si\u0119 czas uchwycenia celu, nawet przez s\u0142abiej wyszkolonych \u017co\u0142nierzy). Wszystkie te zmiany konstrukcyjne oraz technologiczne spowodowa\u0142y w rezultacie, \u017ce karabiny SMLE Mk III \/ III* oraz nowe „No. 4” mimo bardzo podobnego wygl\u0105du, mia\u0142y niewiele cz\u0119\u015bci wsp\u00f3lnych.
Do nowego karabinu opracowano te\u017c nowy bagnet k\u0142uj\u0105cy, oznaczony r\u00f3wnie\u017c \u201eNo. 4\u201d (wersje: Mk I \/ Mk II \/ Mk II*), mocowany na lufie (a nie pod ni\u0105, jak w SMLE). Z racji swojego wygl\u0105du, szybko zacz\u0105\u0142 by\u0107 nazwany przez \u017co\u0142nierzy „gwo\u017adziem”, albo „\u015bwiniobojem” („pig sticker<\/em>„). \u017bo\u0142nierze nie polubili tych bagnet\u00f3w, gdy\u017c poza swym podstawowym zadaniem nie nadawa\u0142y si\u0119 do niczego praktycznego (czyli krojenia, ci\u0119cia itp. codziennych czynno\u015bci, wykonywanych du\u017co cz\u0119\u015bciej ni\u017c szar\u017cowanie na wroga).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Bagnety \u201eNo. 4\u201d wojennej produkcji. U g\u00f3ry (na zielonym tle) bagnet Mk II, a poni\u017cej (na szarym tle) bagnet Mk II* z pochw\u0105 i \u017cabk\u0105. Bagnety Mk II kuto i obrabiano z jednego kawa\u0142ka stali, a w bagnetach Mk II* wytwarzano osobno g\u0142owni\u0119 i korpus, kt\u00f3re nast\u0119pnie \u0142\u0105czono (na zdj\u0119ciu wyra\u017anie widoczne jest pier\u015bcieniowe zgrubienie w miejscu po\u0142\u0105czenia). Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Z uwagi na du\u017ce zapasy karabin\u00f3w SMLE, jakie pozosta\u0142y po I wojnie \u015bwiatowej, nowe „Rifle No. 4″ przyj\u0119to formalnie do uzbrojenia dopiero 15 listopada 1939, a tak naprawd\u0119 pierwsze egzemplarze trafi\u0142y w r\u0119ce \u017co\u0142nierzy jeszcze p\u00f3\u017aniej – w roku 1942. Ich produkcja rozkr\u0119ca\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 powoli, jako \u017ce w pierwszej po\u0142owie wojny by\u0142y inne priorytety, poza tym swoje do\u0142o\u017cy\u0142y tak\u017ce niemieckie bombardowania brytyjskich o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych w latach 1940-41. W rezultacie, dopiero poczynaj\u0105c od 1943 mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 o produkcji na wielk\u0105 skal\u0119. Niestety, w tym przypadku \u201emas\u00f3wka\u201d odbi\u0142a si\u0119 bardzo negatywnie na jako\u015bci broni. W wielu karabinach \u201eNo. 4\u201d zacina\u0142y si\u0119 zamki (rzecz praktycznie niespotykana w starych SMLE), s\u0142abe spr\u0119\u017cyny w magazynkach nie podawa\u0142y naboj\u00f3w, a same magazynki czasami nawet \u201enie chcia\u0142y zmie\u015bci\u0107” przepisowych 10 sztuk amunicji. Dopiero egzemplarze wyprodukowane po roku 1945 (wersja Mk II) powr\u00f3ci\u0142y do tradycyjnej brytyjskiej solidno\u015bci i niezawodno\u015bci. Tak\u017ce w latach 1946 \u2013 48, przy okazji wykonywania remont\u00f3w kapitalnych FTR (\u201eFactory Thorough Repair<\/em>\u201d), zrealizowano program poprawy jako\u015bci broni z produkcji wojennej.
W drugiej po\u0142owie wojny wprowadzono r\u00f3wnie\u017c uproszczony dwupo\u0142o\u017ceniowy celownik przerzutowy (wyskalowany na 300 i 600 jard\u00f3w), kt\u00f3ry w latach powojennych (zw\u0142aszcza w karabinach wersji Mk II) ponownie zast\u0119powano standardowym celownikiem przeziernikowo-ramkowym, umo\u017cliwiaj\u0105cym celowanie precyzyjne do 1000 jard\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Winston Churchill zapoznaje si\u0119 z nowym karabinem Lee-Enfield No. 4 Mk I, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie trafi\u0142 na wyposa\u017cenie brytyjskich wojsk. Zdj\u0119cie wykonano 20 listopada 1942 podczas wizyty premiera w 53 Dywizji Piechoty (\u201eWelsh Division<\/em>\u201d) stacjonuj\u0105cej w\u00f3wczas w Maidstone (hrabstwo Kent). Fot. kpt W. G. Horton, Imperial War Museum H25436<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u0141\u0105cznie wyprodukowano oko\u0142o 4 miliony 250 tysi\u0119cy sztuk karabin\u00f3w \u201eNo. 4\u201d. Podczas wojny produkcj\u0119 ulokowano g\u0142\u00f3wnie w nowych zak\u0142adach ROF Fazakerley, ROF Shirley i ROF Maltby, w wytw\u00f3rni BSA w Birmingham oraz w Kanadzie (Long Branch) i w USA (Savage Arms w Massachusetts). Cena jednego egzemplarza karabinu w roku 1943 wynosi\u0142a 7 funt\u00f3w i 15 szyling\u00f3w (co stanowi\u0142o r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 mniej wi\u0119cej 300 funt\u00f3w w roku 2020).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Bagnety na broni i \u201eoczy dooko\u0142a g\u0142owy\u201d. Brytyjscy \u017co\u0142nierze z 12 plutonu kompanii \u2018B\u2019, 6th Royal Scots Fusiliers uzbrojeni w \u201eRifle No. 4\u201d wchodz\u0105 do wioski St Manvieu. Operacja \u201eEpsom\u201d, Normandia 26 czerwca 1944. Fot. Imperial War Museum B 5962<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Z karabinami tymi szli do boju r\u00f3wnie\u017c \u017co\u0142nierze 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka i 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Sosabowskiego. \u201eRifle No. 4\u201d pozosta\u0142y na uzbrojeniu Armii Brytyjskiej do roku 1957 (kiedy to zast\u0105piono je karabinami samopowtarzalnym L1A1, czyli licencyjn\u0105 wersj\u0105 belgijskiego FN FAL), ale ich odmiana specjalna, oznaczona L42A1, by\u0142a u\u017cywana przez snajper\u00f3w Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci a\u017c do 1982. W wielu miejscach \u015bwiata „Lee-Enfieldy” uczestniczy\u0142y w dzia\u0142aniach bojowych do czas\u00f3w jeszcze bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych, a nawet w XXI wieku mo\u017cna by\u0142o wci\u0105\u017c je zobaczy\u0107 w r\u0119kach zar\u00f3wno formacji rz\u0105dowych, jak i rozmaitych lokalnych wata\u017ck\u00f3w w Azji i Afryce.
Ostatni\u0105 jednostk\u0105 si\u0142 zbrojnych kraj\u00f3w NATO uzbrojon\u0105 w te karabiny byli „Canadian Rangers” (ochotnicza formacja terytorialna wchodz\u0105ca w sk\u0142ad Canadian Armed Forces Army Reserve, zajmuj\u0105ca si\u0119 m. in ochron\u0105 arktycznych obiekt\u00f3w przed atakami nied\u017awiedzi).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin nie do zdarcia. Na zdj\u0119ciu jeden z kanadyjskich Rangers\u00f3w ze swoim Lee-Enfieldem podczas manewr\u00f3w NANOOK 13 (\u0107wiczenia i demonstracja mo\u017cliwo\u015bci oraz skuteczno\u015bci dzia\u0142ania kanadyjskich si\u0142 zbrojnych na dalekiej P\u00f3\u0142nocy). Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na str\u00f3j \u2013 maskuj\u0105cy kombinezon i jaskrawe nakrycie g\u0142owy (czerwone bluzy z kapturami i czerwone czapki s\u0105 elementami s\u0142u\u017cbowego umundurowania Canadian Rangers). Zdj\u0119cie wykona\u0142 sier\u017cant Alain Martineau w dniu 20 sierpnia 2013 \/ DAPAir FA2013-1025-010<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku XXI wieku Rangersi postanowili zast\u0105pi\u0107 swoje leciwe \u201eLee-Enfieldy\u201d jakim\u015b bardziej nowoczesnym typem broni. Po przeprowadzonych badaniach i testach, w kt\u00f3rych podstawowymi kryteriami by\u0142o: niezawodne dzia\u0142anie w warunkach arktycznych, celno\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107 ognia, ku zdumieniu wszystkich okaza\u0142o si\u0119, \u017ce najlepiej wypad\u0142y… ich stare \u201eNo. 4\u201d, kt\u00f3rych u\u017cyto w badaniach wy\u0142\u0105cznie w celach por\u00f3wnawczych. Ostatecznie wycofano je dopiero w roku 2018 (i to jedynie z powodu kompletnego zu\u017cycia i braku cz\u0119\u015bci zamiennych, kt\u00f3rych nie produkowano ju\u017c od p\u00f3\u0142wiecza), a zast\u0105piono je 7,62 mm karabinami Colt Canada C19 (licencyjne fi\u0144skie SAKO Tikka T3).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chocia\u017c karabin SMLE Mk III* spe\u0142nia\u0142 wszystkie wymagania taktyczno-techniczne, a tak\u017ce cieszy\u0142 si\u0119 powszechnym uznaniem \u017co\u0142nierzy, dow\u00f3dztwo brytyjskich si\u0142 zbrojnych ju\u017c kilka lat po zako\u0144czeniu Wielkiej Wojny zacz\u0119\u0142o my\u015ble\u0107 o… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4035,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[99,22,101],"class_list":["post-3981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-lee-enfield","tag-mssikm","tag-rifle-no-4"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3981"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5459,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3981\/revisions\/5459"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}