{"id":4021,"date":"2024-03-23T15:39:29","date_gmt":"2024-03-23T14:39:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4021"},"modified":"2025-08-19T16:19:40","modified_gmt":"2025-08-19T14:19:40","slug":"ostatni-z-rodu-lee-enfield-rifle-no-5-jungle-carbine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4021","title":{"rendered":"Ostatni z rodu. Lee-Enfield Rifle No. 5 (\u201eJungle Carbine\u201d)"},"content":{"rendered":"\n

W roku 1943 wojska brytyjskie zg\u0142osi\u0142y zapotrzebowanie na l\u017cejsz\u0105 i kr\u00f3tsz\u0105 wersj\u0119 karabinu Lee-Enfield \u201eRifle No. 4\u201d przeznaczon\u0105 dla jednostek s\u0142u\u017c\u0105cych w po\u0142udniowo-wschodniej Azji. Uznano, \u017ce karabiny \u201eNo. 4\u201d s\u0105 zbyt d\u0142ugie i niepor\u0119czne do dzia\u0142a\u0144 w g\u0119stych zaro\u015blach, a przy okazji u\u017cytkownikom zale\u017ca\u0142o na maksymalnym \u201eodchudzeniu\u201d broni. Dos\u0142ownie ka\u017cdy przyoszcz\u0119dzony gram by\u0142 cenny, gdy\u017c w realiach walk z Japo\u0144czykami na wschodzie Indii i w Birmie, s\u0142u\u017cby zaopatrzenia dzia\u0142a\u0142y do\u015b\u0107 s\u0142abo (co by\u0142o spowodowane koszmarnymi warunkami transportu), wi\u0119c \u017co\u0142nierze musieli nosi\u0107 przy sobie znacznie wi\u0119ksze zapasy amunicji, \u017cywno\u015bci, a zw\u0142aszcza wody pitnej ni\u017c ich koledzy walcz\u0105cy w P\u0142n. Afryce czy w Europie.
R\u00f3wnocze\u015bnie nowo powstaj\u0105ce wojska powietrzno-desantowe tak\u017ce poszukiwa\u0142y broni lekkiej i kr\u00f3tkiej, chocia\u017c w tym przypadku pomys\u0142y sz\u0142y raczej w kierunku prostej modyfikacji karabin\u00f3w \u201eNo. 4\u201d poprzez wyposa\u017cenie ich w sk\u0142adane kolby.
Do\u015b\u0107 szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mo\u017cliwe jest opracowanie takiej konstrukcji , kt\u00f3ra b\u0119dzie odpowiada\u0107 wymaganiom wszystkich zainteresowanych. Tak w roku 1944 pojawi\u0142 si\u0119 nowy Lee-Enfield nazwany \u201eRifle No. 5\u201d. By\u0142 wyra\u017anie kr\u00f3tszy i o ca\u0142y kilogram l\u017cejszy ni\u017c „No. 4”, ale strzela\u0142 nadal takim samym standardowym nabojem 0.303 cala. To, przy kr\u00f3tszej lufie, dawa\u0142o do\u015b\u0107 pot\u0119\u017cny p\u0142omie\u0144 wylotowy i powodowa\u0142o spadek celno\u015bci na dystansie ponad 500 m. Z tym pierwszym problemem poradzono sobie montuj\u0105c sto\u017ckowy t\u0142umik p\u0142omienia, a z drugim po prostu si\u0119 pogodzono, gdy\u017c w lasach tropikalnych i tak rzadko cokolwiek dawa\u0142o si\u0119 zobaczy\u0107 (nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o trafieniu) na wi\u0119ksz\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
\u201eRifle No. 5 Mk 1\u201d o numerze seryjnym H2845 wyprodukowany w lutym 1945 przez R.O.F. Fazakerley (k. Liverpoolu).
Specyficzne dla tego modelu i tego producenta by\u0142o nanoszenie oznakowa\u0144 oraz numer\u00f3w na komorze zamkowej przy pomocy elektropisu. Karabin by\u0142 u\u017cywany w Armii Brytyjskiej, a po demobilizacji zosta\u0142 sprzedany na rynek cywilny i przerobiony na bro\u0144 jednostrza\u0142ow\u0105 (zablokowano podajnik i zatrzask magazynka). Fot autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

W karabinie zastosowano celownik godz\u0105cy ze sob\u0105 wymagania wysokiej celno\u015bci, a zarazem mo\u017cliwo\u015bci oddania szybkiego, do\u015b\u0107 dynamicznego strza\u0142u. Zachowano zatem tradycyjny celownik ramkowy, umo\u017cliwiaj\u0105cy do\u015b\u0107 precyzyjne strzelanie na wi\u0119ksze dystanse, ale z drugiej \u2013 po z\u0142o\u017ceniu tego celownika (aby np. nie zawadza\u0142 podczas marszu), dost\u0119pny stawa\u0142 si\u0119 uproszczony celownik przeziernikowy, kt\u00f3ry w razie nag\u0142ej konieczno\u015bci umo\u017cliwia\u0142 szybkie wymierzenie na ok. 200 jard\u00f3w i oddanie strza\u0142u, bez tracenia cennych sekund na podniesienie i nastawienie celownika zasadniczego.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Celownik karabinu \u201eNo. 5 Mk 1\u201d. Powy\u017cej \u2013 celownik ramkowy ze \u015brub\u0105 mikrometryczn\u0105 podniesiony do strzelania precyzyjnego. Poni\u017cej \u2013 celownik ramkowy z\u0142o\u017cony, dost\u0119pny sta\u0142y przeziernik wyskalowany na 200 jard\u00f3w. Fot. autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Mniejsza masa broni powodowa\u0142a te\u017c silniejsze \u201ekopni\u0119cie\u201d przy strzale, przez co konieczne sta\u0142o si\u0119 dodanie na kolbie stopki amortyzuj\u0105cej wykonanej z grubej gumy. Spadochroniarze musieli si\u0119 tak\u017ce pogodzi\u0107 z brakiem kolby sk\u0142adanej, co zreszt\u0105 przysz\u0142o im bez \u017calu, bo nowa bro\u0144 i tak zapowiada\u0142a si\u0119 ca\u0142kiem obiecuj\u0105co.
Wspomniany poka\u017any t\u0142umik wymusi\u0142 tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 opracowania nowego wzoru bagnetu, gdy\u017c dotychczasowych typ\u00f3w nie by\u0142o teraz jak zamocowa\u0107. Przy okazji rozs\u0105dnie powr\u00f3cono do bagnetu z ostrzem typu no\u017cowego, w miejsce dotychczasowego, nazbyt wyspecjalizowanego i ma\u0142o praktycznego \u201egwo\u017adzia\u201d. Co ciekawe, charakterystyczny kszta\u0142t nowego ostrza, wzorowany na no\u017cu traperskim \u201eBowie-knife<\/em>\u201d, sta\u0142 si\u0119 wzorcem dla wszystkich kolejnych brytyjskich bagnet\u00f3w, a tak\u017ce inspiracj\u0105 dla wielu bagnet\u00f3w w innych krajach (m. in. dla radzieckich 6H3 i 6H4).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Bagnet karabinu No. 5 Mk 1. Egzemplarz, wyprodukowany przez firm\u0119 Radcliff (do\u015b\u0107 rzadko spotykany, wi\u0119kszo\u015b\u0107 bagnet\u00f3w do karabin\u00f3w \u201eNo. 5\u201d pochodzi\u0142a od dw\u00f3ch producent\u00f3w: Wilkinson Sword oraz Poole). Fot. autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Pierwsz\u0105 jednostk\u0105, kt\u00f3r\u0105 przezbrojono w now\u0105 bro\u0144, by\u0142a 1 Dywizja Powietrznodesantowa [1st Airborne Division]. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych publikacji pewna liczba karabin\u00f3w \u201eNo. 5\u201d znalaz\u0142a si\u0119 w tej Dywizji jeszcze przed operacj\u0105 \u201eMarket-Garden\u201d, czyli do po\u0142owy wrze\u015bnia 1944. W wi\u0119kszej liczbie natomiast otrzymano je na prze\u0142omie 1944 – 45, podczas odtwarzania jednostki po tej katastrofalnej bitwie, w kt\u00f3rej straci\u0142a prawie 80% sk\u0142adu osobowego. W maju 1945 Dywizj\u0119 wys\u0142ano do Norwegii (operacja \u201eDoomsday\u201d), gdzie nadzorowa\u0142a kapitulacj\u0119 wojsk niemieckich i pe\u0142ni\u0142a funkcje okupacyjne do czasu powrotu z emigracji kr\u00f3la Haakona VII i prawowitych w\u0142adz tego kraju.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
\u017bo\u0142nierze 1 Dywizji Powietrznodesantowej po wyl\u0105dowaniu na lotnisku Gardermoen pod Oslo. Operacja \u201eDoomsday\u201d, 11 maja 1945. W centrum zdj\u0119cia celowniczy Brena Mk 3, pozostali \u017co\u0142nierze uzbrojeni s\u0105 w \u201eRifle No. 5\u201d. W tle samolot Short \u201eStirling\u201d (zdeklasowany bombowiec, u\u017cywany pod koniec wojny jako maszyna transportowa) ze 190 Dywizjonu RAF.
Fot. kpt S. D. Devon, zbiory Imperial War Musem CL 2629<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Wiosn\u0105 1945 nowe \u201eRifle No. 5\u201d trafi\u0142y tak\u017ce do \u017co\u0142nierzy 49 i 53 Dywizji Piechoty wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Czternastej Armii genera\u0142a Williama Slima, walcz\u0105cej z Japo\u0144czykami na froncie birma\u0144skim. Po II wojnie \u015bwiatowej za\u015b, Brytyjczycy u\u017cywali tych karabin\u00f3w m. in. podczas walk z komunistyczn\u0105 partyzantk\u0105 na Malajach (1948 \u2013 1960) i powstania Mau-Mau w Kenii (1952 \u2013 1960). To w\u0142a\u015bnie podczas kampanii malajskiej bro\u0144 zyska\u0142a nieoficjaln\u0105 nazw\u0119 \u201eJungle Carbine<\/em>\u201d, kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej spopularyzowano marketingowo w\u015br\u00f3d u\u017cytkownik\u00f3w cywilnych przy sprzedawaniu karabin\u00f3w z demobilu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
\u017bo\u0142nierz lojalnego wobec Brytyjczyk\u00f3w pu\u0142ku King\u2019s African Rifles z karabinem \u201cRifle No.5 Mk 1\u201d podczas walk
z powsta\u0144cami Mau-Mau. Kenia, lata pi\u0119\u0107dziesi\u0105te. Fot. Imperial War Museum MAU 858<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Karabiny \u201eNo. 5\u201d produkowano od marca 1944 do grudnia 1947 w dw\u00f3ch wytw\u00f3rniach: Royal Ordnance Factory [ROF] Fazakerley (gdzie powsta\u0142o ok 170 000 egzemplarzy) oraz Birmingham Small Arms Factory (87 000 egzemplarzy). Rozwa\u017cane by\u0142o wprowadzenie ich jako przepisowego karabinu dla ca\u0142ej British Army (w miejsce \u201eRifle No. 1\u201d czyli SMLE oraz \u201eRifle No. 4\u201d), ale ostatecznie zdecydowano si\u0119 postawi\u0107 na bro\u0144 i amunicj\u0119 nowej generacji \u2013 samopowtarzalne karabiny EM.1 oraz EM.2 kalibru 7 mm.
W roku 1947 zmieniono zatem kurs o 180 stopni i karabin \u201eNo. 5\u201d zosta\u0142 oficjalnie uznany za bro\u0144 nie spe\u0142niaj\u0105c\u0105 wymog\u00f3w si\u0142 zbrojnych. Koronn\u0105 wad\u0105 mia\u0142 by\u0107 \u201ew\u0119druj\u0105cy \u015brodek rozrzutu\u201d, co do\u015b\u0107 powszechnie uwa\u017ca si\u0119 za wyolbrzymiony pretekst do wycofania broni (z perspektywy czasu zarzut by\u0142 faktycznie dyskusyjny, jako \u017ce egzemplarze, kt\u00f3re po wojnie znalaz\u0142y si\u0119 na rynku cywilnym, by\u0142y cenione przez my\u015bliwych i amator\u00f3w strzelectwa w\u0142a\u015bnie za celno\u015b\u0107 i dobre skupienie). W jednostkach s\u0142u\u017c\u0105cych poza Wyspami Brytyjskimi \u201eRifle No. 5\u201d utrzyma\u0142 si\u0119 jednak na wyposa\u017ceniu a\u017c do ko\u0144ca lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a sk\u0105din\u0105d \u015bwietne karabiny EM.1 \/ EM.2 kt\u00f3re mia\u0142y go zast\u0105pi\u0107, nigdy nie wesz\u0142y do masowej produkcji i u\u017cycia w wojsku (co zreszt\u0105 by\u0142o klasycznym przyk\u0142adem \u201ezwyci\u0119stwa\u201d polityki nad zdrowym rozs\u0105dkiem). Ostatecznie po wielu perturbacjach, si\u0142y zbrojne Wielkiej Brytanii otrzyma\u0142y w roku 1957 inn\u0105 znakomit\u0105 bro\u0144 – karabiny samopowtarzalne L1A1 (licencyjne belgijskie FN FAL).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Ponownie Kenia, tym razem czasy bardziej wsp\u00f3\u0142czesne. Stra\u017cnik [\u201eWarden<\/em>\u201d] ze zmilitaryzowanej formacji \u201eKenya Wildlife Service\u201d, do kt\u00f3rej zada\u0144 nale\u017cy m. in. zwalczanie k\u0142usownictwa w parkach narodowych, uzbrojony w stary ale niezawodny karabin \u201eRifle No. 5\u201d.
Rok 2011, fot. autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W roku 1943 wojska brytyjskie zg\u0142osi\u0142y zapotrzebowanie na l\u017cejsz\u0105 i kr\u00f3tsz\u0105 wersj\u0119 karabinu Lee-Enfield \u201eRifle No. 4\u201d przeznaczon\u0105 dla jednostek s\u0142u\u017c\u0105cych w po\u0142udniowo-wschodniej Azji. Uznano, \u017ce karabiny \u201eNo. 4\u201d s\u0105… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5353,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,102,99,22,103],"class_list":["post-4021","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-jungle-carbine","tag-lee-enfield","tag-mssikm","tag-rifle-no-5"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4021","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4021"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4021\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5457,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4021\/revisions\/5457"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}