{"id":4103,"date":"2024-04-02T10:06:46","date_gmt":"2024-04-02T08:06:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4103"},"modified":"2024-04-02T10:12:09","modified_gmt":"2024-04-02T08:12:09","slug":"towarzysz-nagan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4103","title":{"rendered":"Towarzysz \u201eNagan\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Firma braci Nagant, dzi\u0119ki kontaktom nawi\u0105zanym na carskim dworze, przez wiele lat robi\u0142a doskona\u0142e interesy z Cesarstwem Rosyjskim, a dwie spo\u015br\u00f3d jej konstrukcji zdominowa\u0142y na ponad p\u00f3\u0142 wieku podstaw\u0119 uzbrojenia rosyjskiej (a nast\u0119pnie sowieckiej) piechoty. Jedn\u0105 z nich by\u0142 pi\u0119ciostrza\u0142owy karabin o kalibrze 0,3 cala, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 jako wzorzec pu\u0142kownikowi Siemionowi Mosinowi do skonstruowania „russkoj triechliniejki”, czyli s\u0142awetnego „Mosina obr. 1891”. Drugim by\u0142 siedmiostrza\u0142owy rewolwer, b\u0119d\u0105cy g\u0142\u0119bok\u0105 modyfikacj\u0105 wcze\u015bniejszej konstrukcji – „M1883” autorstwa Emila Naganta.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Bracia Leon (po lewej) i Emil Nagant. Fot. via www.forgottenweapons.com<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Dwie najwa\u017cniejsze zmiany wprowadzone w nowym rewolwerze oznaczonym „M1895”, to wspomniane zwi\u0119kszenie pojemno\u015bci b\u0119benka z sze\u015bciu do siedmiu naboj\u00f3w i wprowadzenie „gazoszczelno\u015bci” – przy \u015bci\u0105ganiu spustu b\u0119benek nasuwa\u0142 si\u0119 na odpowiednio ukszta\u0142towany koniec lufy, a dodatkowe uszczelnienie zapewnia\u0142a \u0142uska naboju (pocisk by\u0142 schowany w niej w ca\u0142o\u015bci), kt\u00f3ra w\u00f3wczas nieco wsuwa\u0142a si\u0119 do wn\u0119trza lufy. Zmiany te opracowa\u0142 Leon Nagant, gdy\u017c jego brat Emil (konstruktor rewolweru M1883) z powodu post\u0119puj\u0105cej \u015blepoty nie by\u0142 w stanie uczestniczy\u0107 w pracach projektowych, a w 1896 wycofa\u0142 si\u0119 definitywnie z jakiejkolwiek dzia\u0142alno\u015bci zawodowej. Po jego odej\u015bciu, firma zacz\u0119\u0142a zreszt\u0105 podupada\u0107 i stopniowo ogranicza\u0142a produkcj\u0119 zbrojeniow\u0105, a wej\u015bcie w now\u0105 w\u00f3wczas bran\u017c\u0119 produkcji automobil\u00f3w, tak\u017ce zbytnio nie pomog\u0142o. Po \u015bmierci Leona w roku 1900 interes przej\u0119li synowie, kt\u00f3rzy opracowali kolejny model rewolweru – „M1910”, ale ten, cho\u0107 udany, nie wzbudzi\u0142 zainteresowania rynku, na kt\u00f3rym zaczyna\u0142y kr\u00f3lowa\u0107 pistolety samopowtarzalne (tu\u017c po s\u0105siedzku, w Herstal ko\u0142o Liege, przedsi\u0119biorstwo FN produkowa\u0142o znakomite wzory takiej broni, autorstwa samego Johna Mosesa Browninga). Wobec braku zam\u00f3wie\u0144, firma Nagant na pocz\u0105tku roku 1914 zako\u0144czy\u0142a zatem definitywnie produkcj\u0119 broni (swoj\u0105 drog\u0105, trudno tu nie zauwa\u017cy\u0107 wielkiej z\u0142o\u015bliwo\u015bci losu…).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Rewolwer \u201eNagan\u201d wz. 1895 o numerze seryjnym 9511, wyprodukowany w Tule na pocz\u0105tku 1939 roku. Niski numer seryjny wynika\u0142 z rozpoczynania odr\u0119bnej numeracji rewolwer\u00f3w w ka\u017cdym kolejnym roku (po 1941 schemat ten zmieniono na alfanumeryczne oznakowanie ci\u0105g\u0142e – kombinacja dw\u00f3ch liter i cyfr). Ten \u201eNagan\u201d po II wojnie \u015bwiatowej znajdowa\u0142 si\u0119 przez wiele lat na terenie Niemiec (widoczne powojenne oznaczenia na prawej stronie szkieletu i lufy – m. in. Beschuss\u00e4mter K\u00f6ln). Fot. autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Po Wielkiej Wojnie 1914 – 1918, „L. Nagant & Cie” jeszcze przez kilkana\u015bcie lat pr\u00f3bowa\u0142a sobie jako\u015b radzi\u0107 sobie na rynku motoryzacyjnym, ale w ko\u0144cu w roku 1931 zosta\u0142a przej\u0119ta przez „Imperia Automobiles”.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Niespe\u0142niona nadzieja – samoch\u00f3d osobowy \u201eNagant 1910\u201d. Fot. Lars-G\u00f6ran Lindgren, licencja Creative Commons<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Rewolwery Naganta swoj\u0105 s\u0142aw\u0119 i miejsce w historii zawdzi\u0119czaj\u0105 przede wszystkim carskiej Rosji i jej nast\u0119pcom – Rosji Radzieckiej oraz ZSRR. Zgodnie z kontraktem, po dostarczeniu 20 tysi\u0119cy rewolwer\u00f3w wyprodukowanych w Belgii, w roku 1898 uruchomiono ich produkcj\u0119 w Imperatorskim Arsenale w Tule. Leon Nagant pr\u00f3bowa\u0142 cichcem sabotowa\u0107 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 kontraktu (staraj\u0105c si\u0119 wymusi\u0107 zwi\u0119kszenie zam\u00f3wie\u0144 na rewolwery wyprodukowane w Belgii), ale tu Rosjanie postawili si\u0119 twardo. Chodzi\u0142o oczywi\u015bcie o pieni\u0105dze – rewolwer z Liege kosztowa\u0142 ponad 30 rubli, a jego tulski odpowiednik – tylko 22 ruble i 60 kopiejek. Bior\u0105c pod uwag\u0119 warto\u015b\u0107 i stabilno\u015b\u0107 rubla (w\u00f3wczas jednej z najsilniejszych walut na \u015bwiecie) i przewidywan\u0105 wielko\u015b\u0107 dostaw broni, oszcz\u0119dno\u015bci jakie pozostawa\u0142y w carskim skarbcu, by\u0142y nie do pogardzenia.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Niedosz\u0142y nast\u0119pca \u201eNagana\u201d, czyli rewolwer M1910 mia\u0142 \u2013 dzi\u0119ki wychylanemu b\u0119benkowi \u2013 zdecydowanie wy\u017csz\u0105 szybkostrzelno\u015b\u0107 praktyczn\u0105 ni\u017c poprzednik. Niestety, tym razem konstrukcja z Liege nie zyska\u0142a zainteresowania na rynku. Fot. via www.littlegun.be<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

W ka\u017cdym razie „Nagany” sta\u0142y si\u0119 przepisow\u0105 i podstawow\u0105 broni\u0105 osobist\u0105 oficer\u00f3w i cz\u0119\u015bci podoficer\u00f3w wojsk rosyjskich. By\u0142y solidne, niezawodne i celne. Ich podstawow\u0105 wad\u0105 by\u0142o powolne i niewygodne do\u0142adowywanie – \u0142uski trzeba by\u0142o usuwa\u0107 pojedynczo, podobnie wsuwa\u0107 nowe naboje do b\u0119benka, gdy\u017c jego konstrukcja uniemo\u017cliwia\u0142a u\u017cycie szybkowymiennych \u0142adownik\u00f3w („gwiazdek”). Pocz\u0105tkowo wersje „oficerskie” i „podoficerskie” r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 sposobem dzia\u0142ania – oficerskie by\u0142y rewolwerami podw\u00f3jnego dzia\u0142ania (r\u0119czne napinanie kurka \/ samonapinanie), a podoficerskie strzela\u0142y tylko po r\u0119cznym napi\u0119ciu kurka. Obecnie jest to ju\u017c tylko ciekawostka historyczna, gdy\u017c w latach p\u00f3\u017aniejszych zaprzestano produkcji wariantu \u201epodoficerskiego\u201d, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 wyprodukowanych egzemplarzy przy okazji remont\u00f3w doprowadzono do standardu „oficerskiego”.
Po zawirowaniach 1917 roku, rewolwery Nagan obok pistolet\u00f3w Mauser C96 sta\u0142y si\u0119 jednym z symboli czerwonej w\u0142adzy (i jej terroru) w Rosji. Ocenia si\u0119, \u017ce w latach 1895 – 1945 (kiedy zako\u0144czono ich wytwarzanie) wyprodukowano oko\u0142o 2,5 mln tych rewolwer\u00f3w. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, dok\u0142adnie w tym samym roku 1931, w kt\u00f3rym przesta\u0142a istnie\u0107 firma Nagant, w Tule rozpocz\u0119to produkcj\u0119 nast\u0119pcy Nagana – pistoletu TT (pierwszej wersji, znanej p\u00f3\u017aniej jako TT-30). Same Nagany okaza\u0142y si\u0119 natomiast broni\u0105 d\u0142ugowieczn\u0105 – na uzbrojeniu konwojent\u00f3w rosyjskiej poczty przetrwa\u0142y do roku 2003, a w s\u0142u\u017cbach ochrony s\u0105d\u00f3w – a\u017c do 2009.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Lejtnant Armii Czerwonej gro\u017anie mierz\u0105cy ze swojego Nagana w kierunku fotografa. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na widoczn\u0105 na mundurze odznak\u0119 „Woroszy\u0142owskiego strzelca” (w wersji wojskowej), potwierdzaj\u0105c\u0105 wybitne umiej\u0119tno\u015bci strzeleckie. To zdj\u0119cie jest cz\u0119sto publikowane jako przedstawiaj\u0105ce oficera NKWD, ale posta\u0107 widoczna na zdj\u0119ciu nie nosi oznak formacji bezpiecze\u0144stwa, poza tym czapka jest w kolorze munduru (a nie b\u0142\u0119kitna jak\u0105 nosili funkcjonariusze bezpieki). Fot. sprzed 1939, \u017ar\u00f3d\u0142o nieznane via Internet (analiza barw i kolorowanie wsp\u00f3\u0142czesne).<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Rosyjskie i radzieckie Nagany wz. 1895 by\u0142y te\u017c u\u017cywane w Wojsku Polskim w latach 1918-23 (jako nieetatowa bro\u0144 zdobyczna). W latach trzydziestych XX wieku, w Fabryce Broni w Radomiu uruchomiono bezlicencyjn\u0105 produkcj\u0119 tego rewolweru na potrzeby Policji Pa\u0144stwowej, pod oznaczeniem „Nagant wz. 30” (lub „Ng 30”). W Nagany by\u0142a te\u017c uzbrojona cz\u0119\u015b\u0107 kadry ludowego Wojska Polskiego (od 1943 do po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesiatych – st\u0105d np. obecno\u015b\u0107 na rynku kolekcjonerskim powojennych kabur polskiej produkcji).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Dwa rodzaje kabur do \u201eNagana\u201d. Po lewej kirzowa (kirza = sztuczna sk\u00f3ra) produkcji radzieckiej, po prawej sk\u00f3rzana (produkcji polskiej). Fot autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Firma braci Nagant, dzi\u0119ki kontaktom nawi\u0105zanym na carskim dworze, przez wiele lat robi\u0142a doskona\u0142e interesy z Cesarstwem Rosyjskim, a dwie spo\u015br\u00f3d jej konstrukcji zdominowa\u0142y na ponad p\u00f3\u0142 wieku podstaw\u0119 uzbrojenia… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4134,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,22,105],"class_list":["post-4103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mssikm","tag-nagan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4103"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4132,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4103\/revisions\/4132"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}