{"id":4201,"date":"2024-06-06T11:41:08","date_gmt":"2024-06-06T09:41:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4201"},"modified":"2026-07-11T17:28:32","modified_gmt":"2026-07-11T15:28:32","slug":"koszmarny-sen-hydraulika-czyli-sten-znany-i-mniej-znany-czesc-druga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4201","title":{"rendered":"\u201eKoszmarny sen hydraulika\u201d, czyli Sten znany i mniej znany. Cz\u0119\u015b\u0107 druga."},"content":{"rendered":"\n

Na prze\u0142omie 1941-42 w londy\u0144skiej firmie Lines Brothers opracowano wersj\u0119 Sten Mk III, kt\u00f3r\u0105 uproszczono jeszcze bardziej, wr\u0119cz do granic mo\u017cliwo\u015bci (48 cz\u0119\u015bci, 5 i p\u00f3\u0142 roboczogodziny). Najbardziej rzucaj\u0105c\u0105 si\u0119 w oczy zmian\u0105 wygl\u0105du by\u0142a przed\u0142u\u017cona komora zamkowa, kt\u00f3rej przednia cz\u0119\u015b\u0107 pokrywa\u0142a teraz luf\u0119 prawie na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci i w dodatku by\u0142a z ni\u0105 zespolona na sta\u0142e . Poprawi\u0142o to nieco wygod\u0119 u\u017cytkowania (zmniejszenie mo\u017cliwo\u015bci przypadkowego poparzenia d\u0142oni strzelca o luf\u0119 podczas trzymania broni przy strzelaniu), natomiast sama bro\u0144 sta\u0142a si\u0119 produktem jednorazowym \u2013 zu\u017cytej czy rozkalibrowanej lufy nie by\u0142o ju\u017c jak wymieni\u0107. Z tego powodu Mk III nigdy nie zast\u0105pi\u0142 poprzedniej wersji i do\u015b\u0107 szybko (ju\u017c we wrze\u015bniu 1943) zosta\u0142 wycofany z produkcji, podczas gdy \u201eklasyczne\u201d Mk II produkowano do samego ko\u0144ca wojny – ostatnie 100 000 sztuk zam\u00f3wiono w ROF Fazakerley w marcu 1945. Co ciekawe, w pierwszej kolejno\u015bci Steny Mk III trafi\u0142y do… Home Guard, a konkretnie do tych jednostek, w kt\u00f3rych wcze\u015bniej u\u017cywano importowanych Thompson\u00f3w M1928 (te za\u015b przekazane zosta\u0142y do nowo powstaj\u0105cych jednostek Commando). W miar\u0119 dostarczania coraz wi\u0119kszych ilo\u015bci „Tr\u00f3jek”, wprowadzano je tak\u017ce i w innych formacjach British Army, chocia\u017c starano si\u0119 unika\u0107 uzbrajania w nie pododdzia\u0142\u00f3w liniowych (z regu\u0142y otrzymywa\u0142y je s\u0142u\u017cby ty\u0142owe i pomocnicze, \u017candarmeria itp. formacje, od kt\u00f3rych nie oczekiwano cz\u0119stego i d\u0142ugotrwa\u0142ego strzelania).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Sten Mk III wyprodukowany latem 1942 przez Lines Brothers. Ten konkretny egzemplarz s\u0142u\u017cy\u0142 pocz\u0105tkowo w Armii Brytyjskiej, nast\u0119pnie zosta\u0142 przekazany do SOE i dostarczony francuskim partyzantom. Odnaleziono go kilka lat temu, w doskona\u0142ym stanie, wraz z innymi egzemplarzami broni w zapomnianej kryj\u00f3wce w okolicach Nantes (p\u0142d. Bretania). Foto autora.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dla porz\u0105dku mo\u017cna odnotowa\u0107 tak\u017ce istnienie wersji Mk IV, chocia\u017c tak naprawd\u0119 nigdy nie wesz\u0142a ona do produkcji. Mark IV by\u0142 najkr\u00f3tszym modelem Stena, wyposa\u017conym w kolb\u0119 sk\u0142adan\u0105 (a nie od\u0142\u0105czan\u0105 jak wszystkie inne modele). Podczas pr\u00f3b prototyp\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce \u201eczw\u00f3rka\u201d zachowuj\u0105c wszystkie wady poprzednik\u00f3w do\u0142o\u017cy\u0142a jeszcze jedn\u0105 \u2013 skr\u00f3cona lufa powodowa\u0142a, \u017ce strzelec zupe\u0142nie traci\u0142 kontrol\u0119 nad broni\u0105 podczas ognia seryjnego, siej\u0105c pociskami \u201epanu Bogu w okno\u201d\u2026<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Kompletnie nieudany wariant, czyli Sten Mk IV, tutaj w odmianie Mk IV A (wersja Mk IV B r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 konstrukcj\u0105 mechanizmu spustowego, chwytu pistoletowego oraz kolby). Fot. www.historicalfirearms.info<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

I c\u00f3\u017c, \u017ce paskudztwo, skoro potrzebne i w dodatku dzia\u0142a\u2026.<\/strong>
Zast\u0119pca Szefa Sztabu Imperialnego, genera\u0142 Gordon MacReady, po zapoznaniu si\u0119 ze Stenem, uzna\u0142 go za „najlepsz\u0105 brytyjsk\u0105 bro\u0144 od wielu lat”<\/em>. \u017bo\u0142nierze mieli zdecydowanie inne zdanie \u2013 Steny nie cieszy\u0142y si\u0119 u nich dobra opini\u0105 (\u0142agodnie m\u00f3wi\u0105c). Przede wszystkim uwa\u017cano je za bardzo zawodne (najs\u0142ynniejszy chyba przypadek zaci\u0119cia si\u0119 Stena, opisany w pierwszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u, przytrafi\u0142 si\u0119 sier\u017cantowi Josefowi Gab\u010d\u00edkowi podczas zamachu na SS-Obergruppenf\u00fchrera Reinhardta Heydricha w Pradze 27 maja 1942). Mia\u0142y te\u017c opini\u0119 broni niebezpiecznej dla u\u017cytkownika (Sten Mk II \/ Mk III upuszczony kolb\u0105 na twarde pod\u0142o\u017ce potrafi\u0142 wystrzeli\u0107 w spos\u00f3b niekontrolowany i niestety takie przypadki nie nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci…). Do mniejszych, ale bardzo uci\u0105\u017cliwych wad zaliczano tak\u017ce: kiepsk\u0105 ergonomi\u0119 i marn\u0105 jako\u015b\u0107 wykonania (u\u017cytkownikom zdarza\u0142o si\u0119 kaleczy\u0107 o topornie wykonane cz\u0119\u015bci broni). W rezultacie, Steny obdarzano najbardziej pogardliwymi epitetami, jak np. \u201eStench Gun<\/em>\u201d (\u201eOb\u015bmierd\u0142a spluwa\u201d), czy \u201ePlumber\u2019s Nightmare<\/em>\u201d (tytu\u0142owy \u201eKoszmarny sen hydraulika\u201d \u2013 to z powodu \u201erurowego\u201d wygl\u0105du).
W tym kontek\u015bcie do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105ce by\u0142y opinie, jakie nadesz\u0142y z Afryki P\u00f3\u0142nocnej. Ot\u00f3\u017c walcz\u0105cy tam Niemcy z Afrika Korps uznali je, mimo wszelkich wad, za bro\u0144 du\u017co bardziej niezawodn\u0105 np. od swoich MP-40 (!). Tajemnica tego \u201esukcesu\u201d tkwi\u0142a w fakcie, \u017ce Steny nie wymaga\u0142y smarowania (instrukcja wr\u0119cz tego zabrania\u0142a), zatem na pustyni nie lepi\u0142 si\u0119 do nich piasek i brud, mog\u0105cy powodowa\u0107 zaci\u0119cia.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Agnes Wong, Kanadyjka chi\u0144skiego pochodzenia pracuj\u0105ca w zak\u0142adach Small Arms Ltd w Long Branch (Ontario) podczas finalnego monta\u017cu \u201eStena\u201d Mk II. Podczas wojny, kobiety stanowi\u0142y niemal 70 % personelu tej wytw\u00f3rni, a na liniach monta\u017cu prawie 100%. Do pracy przyjmowano wy\u0142\u0105cznie bezdzietne m\u0119\u017catki oraz panny, przy czym w\u015br\u00f3d tych pierwszych priorytet mia\u0142y te, kt\u00f3rych ma\u0142\u017conkowie s\u0142u\u017cyli w si\u0142ach zbrojnych. Ich wynagrodzenie by\u0142o ca\u0142kiem wysokie, jak na owe czasy \u2013 od 20 do 30 dolar\u00f3w tygodniowo, w zale\u017cno\u015bci od kwalifikacji (dla por\u00f3wnania \u2013 pomoc domowa zarabia\u0142a w tym czasie ok 5 dolar\u00f3w na tydzie\u0144). Fot. Library and Archives Canada, Domena Publiczna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Podaruj sobie odrobin\u0119 luksusu, czyli Sten Mk V \/ Mk 5.<\/strong>
Na prze\u0142omie lat 1943 i 1944 opracowano kolejn\u0105 modyfikacj\u0119 Stena. Tym razem, wobec zaspokojenia potrzeb ilo\u015bciowych, zaj\u0119to si\u0119 wreszcie popraw\u0105 jako\u015bci. Odpowiednio wi\u0119c, zmiany konstrukcyjne mia\u0142y na celu zwi\u0119kszenie bezpiecze\u0144stwa, niezawodno\u015bci, wygody u\u017cytkowania i celno\u015bci broni. W szczeg\u00f3lno\u015bci oczekiwano, \u017ce bro\u0144 wytrzyma teraz co najmniej 10 000 strza\u0142\u00f3w, a dzi\u0119ki wi\u0119kszej precyzji wykonania podzespo\u0142\u00f3w zwi\u0119kszy si\u0119 tak\u017ce skuteczno\u015b\u0107 ognia (tu postawiono wym\u00f3g, by wystrzelony pocisk by\u0142 w stanie przebi\u0107 desk\u0119 z twardego drewna o grubo\u015bci 1 cala na odleg\u0142o\u015bci 100 jard\u00f3w).
W lutym 1944 nowy model, oznaczony Mk V, trafi\u0142 do produkcji, stopniowo wypieraj\u0105c poprzednik\u00f3w, chocia\u017c by\u0142 od nich ponad dwukrotnie dro\u017cszy i wymaga\u0142 tak\u017ce prawie dwukrotnie wi\u0119kszej liczby roboczogodzin na wykonanie jednego egzemplarza.
Sten Mk V posiada\u0142 drewnian\u0105 kolb\u0119 z mosi\u0119\u017cn\u0105 stopk\u0105 (w miejsce dotychczasowych ramowych lub rurowych \u201eT-kszta\u0142tnych\u201d). Zmodyfikowano tak\u017ce urz\u0105dzenie spustowe, przekonstruowano zamek, wprowadzono dodatkowy bezpiecznik, now\u0105 muszk\u0119 z os\u0142on\u0105 i dwa chwyty pistoletowe (chocia\u017c przedni cz\u0119sto demontowano w jednostkach, co zosta\u0142o oficjalnie usankcjonowane w czerwcu 1945). Tak\u017ce i jego mo\u017cna by\u0142o szybko roz\u0142o\u017cy\u0107 na kilka podzespo\u0142\u00f3w. Na wylocie lufy pojawi\u0142 si\u0119 zatrzask do mocowania \u00f3wczesnego przepisowego brytyjskiego bagnetu No. 4 Mk II (zwanego „gwo\u017adziem”)<\/a>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Sten Mk 5 wyprodukowany prawdopodobnie w ROF Theale (oznakowanie niewyra\u017ane) na pocz\u0105tku 1945 roku. Bro\u0144 znajdowa\u0142a si\u0119 na wyposa\u017ceniu Armii Brytyjskiej, o czym \u015bwiadcz\u0105 \u201estrza\u0142ki\u201d odbioru wojskowego. Fot. autora<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Od listopada 1944 w Armii Brytyjskiej wprowadzono numerowanie wersji cyframi arabskimi w miejsce rzymskich i odpowiednio oznaczenie „Mk V” zmieniono na „Mk 5”. Steny Mk V \/ Mk 5 produkowano wielkoseryjnie w wytw\u00f3rniach: ROF Fazakerley, ROF Maltby oraz ROF Theale (wbrew niekt\u00f3rym publikacjom, nie wytwarzano ich w RSAF Enfield, chocia\u017c ta wytw\u00f3rnia by\u0142a poddostawc\u0105 podzespo\u0142\u00f3w dla wymienionych trzech zak\u0142ad\u00f3w monta\u017cu ko\u0144cowego).
\u0141\u0105cznie wyprodukowano oko\u0142o 500 tysi\u0119cy egzemplarzy tego modelu, a jako\u015b\u0107 wykonania, o lata \u015bwietlne przewy\u017cszaj\u0105ca \u201eprostackie\u201d Mk II i Mk III poskutkowa\u0142a nadaniem broni nieoficjalnej nazwy \u201eSten de Luxe\u201d).
Sten\u00f3w Mk V u\u017cyli po raz pierwszy brytyjscy spadochroniarze podczas desantu w Normandii. Mieli je na swoim wyposa\u017ceniu m. in. \u017co\u0142nierze piechoty szybowcowej z kompanii D, 2 Batalionu \u201cOxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry\u201d, 6th Airborne Division. Kompania ta zas\u0142yn\u0119\u0142a zdobyciem kluczowych most\u00f3w na rzece Orne (\u201ePegasus Bridge\u201d) i s\u0105siaduj\u0105cym kanale \u017ceglownym (\u201eHorsa Bridge\u201d) nad ranem 6 czerwca 1944, jeszcze przed l\u0105dowaniem g\u0142\u00f3wnych si\u0142 alianckiego desantu.
W wi\u0119kszej liczbie Steny Mk V znalaz\u0142y si\u0119 natomiast na wyposa\u017ceniu 1st Airborne Division genera\u0142a Roberta Urquharta podczas nieszcz\u0119\u015bliwej operacji „Market-Garden” (wrzesie\u0144 1944). Co do \u017co\u0142nierzy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej genera\u0142a Sosabowskiego bior\u0105cych udzia\u0142 w tej akcji, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 jest zgodna, \u017ce skakali oni w\u00f3wczas uzbrojeni w Steny Mk II, ale np. Leroy Thompson w publikacji „The Sten Gun” zamieszcza zdj\u0119cie polskiego spadochroniarza, ppor. Tadeusza Kolasi\u0144skiego (poleg\u0142 24 wrze\u015bnia 1944 pod Arnhem-Oosterbeek) uzbrojonego w Stena Mk V.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Kapitan Brian Priday (zast\u0119pca dow\u00f3dcy kompanii D \u201eOx and Bucks\u201d, uczestnik ataku na mosty na Orne 6 czerwca 1944) uzbrojony w Stena Mk V z za\u0142o\u017conym bagnetem, pozuje fotografowi wraz z dwoma \u017co\u0142nierzami swojego pododdzia\u0142u. Z tej tr\u00f3jki tylko on prze\u017cyje wojn\u0119. Celowniczy Brena, szer. Frank Gardner zginie 21 marca 1945, a m\u0142. kapral (Lance Corporal) B. H. Lambley – 5 lutego 1945. Zdj\u0119cie wykonano 15 czerwca 1944 w Normandii, zbiory Imperial War Musem, B 55586, Domena Publiczna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Z racji swojej popularno\u015bci, Steny doczeka\u0142y si\u0119 ca\u0142kiem sporej literatury przedmiotu, a ich charakterystyczny kszta\u0142t uczyni\u0142 je jedn\u0105 z najbardziej rozpoznawalnych broni II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n


W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych oznaczenie broni zmieniono na L52. Nast\u0119pcami Sten\u00f3w w Armii Brytyjskiej zosta\u0142y od roku 1953 bardzo udane pistolety maszynowe Sterling-Patchett L34. Co ciekawe, opracowano je mniej wi\u0119cej w tym samym czasie, co Stena Mk V, ale ich wielkoseryjn\u0105 produkcj\u0119 wstrzymano z uwagi fakt, \u017ce wymaga\u0142aby ona znacznych nak\u0142ad\u00f3w finansowych (zupe\u0142nie nowe oprzyrz\u0105dowanie). Przez kolejne lata Steny dominowa\u0142y wi\u0119c nadal a\u017c do czasu, gdy w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych wdro\u017cono program przezbrojenia zredukowanej British Army i odej\u015bcia od broni \u201ewojennej\u201d. Ale to ju\u017c inna historia, o kt\u00f3rej nieco wi\u0119cej informacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 w artykule o karabinach L1A1 SLR<\/a>.
<\/p>\n\n\n\n

Z kolekcjonerskiego punktu widzenia mo\u017cna jeszcze pochyli\u0107 si\u0119 nad do\u015b\u0107 intryguj\u0105c\u0105 kwesti\u0105 znakowania niekt\u00f3rych Sten\u00f3w Mk 5. Na rynku kolekcjonerskim do\u015b\u0107 cz\u0119sto spotykane s\u0105 egzemplarze nosz\u0105ce symbol \u201eP.O.F.\u201d, co oznacza Pakistan Ordnance Factories (zak\u0142ady w Wah Cantt, Pend\u017cab). Jest to o tyle zagadkowe, \u017ce chocia\u017c wytw\u00f3rni\u0119 t\u0119 uruchomiono w roku 1951 z pomoc\u0105 Brytyjczyk\u00f3w, to nigdy nie produkowano w niej Sten\u00f3w! By\u0107 mo\u017ce zatem chodzi o pistolety maszynowe sprzedane Pakistanowi z zapas\u00f3w brytyjskich, kt\u00f3re to peemy w p\u00f3\u017aniejszych latach wyremontowanych na miejscu (nabijaj\u0105c nowe znaki) i kt\u00f3re po kolejnym demobilu trafi\u0142y na rynki wt\u00f3rne. \u201eZ trzeciej strony\u201d egzemplarze te, poza dyskusyjnym symbolem producenta, nie nosz\u0105 \u017cadnych innych bi\u0107 wskazuj\u0105cych na ich eksploatacj\u0119 w Pakistanie. Ot, ciekawostka\u2026<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na prze\u0142omie 1941-42 w londy\u0144skiej firmie Lines Brothers opracowano wersj\u0119 Sten Mk III, kt\u00f3r\u0105 uproszczono jeszcze bardziej, wr\u0119cz do granic mo\u017cliwo\u015bci (48 cz\u0119\u015bci, 5 i p\u00f3\u0142 roboczogodziny). Najbardziej rzucaj\u0105c\u0105 si\u0119… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4246,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,22,110],"class_list":["post-4201","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mssikm","tag-sten"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4201"}],"version-history":[{"count":74,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5834,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4201\/revisions\/5834"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}