{"id":4309,"date":"2024-06-29T17:42:51","date_gmt":"2024-06-29T15:42:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4309"},"modified":"2026-05-24T13:01:11","modified_gmt":"2026-05-24T11:01:11","slug":"piekna-suomi-saga-o-pistolecie-maszynowym-kp-31","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4309","title":{"rendered":"\u201ePi\u0119kna Suomi\u2026\u201d. Saga o pistolecie maszynowym KP\/-31"},"content":{"rendered":"\n

\u201eLas sosnowy w\u015br\u00f3d jezior rozci\u0105ga si\u0119
od granicy po twego domu drzwi.
Powitaj nas, Suomi krasawico,
przybywamy, by wolno\u015b\u0107 da\u0107 ci<\/em>…”

Z t\u0105 pie\u015bni\u0105 na ustach, Armia Czerwona ruszy\u0142a 30 listopada roku 1939 wyzwala\u0107 bratni\u0105 Finlandi\u0119 (Suomi) od ucisku wyzyskiwaczy i krwiopijc\u00f3w. Jak to ju\u017c wiele razy bywa\u0142o (i mia\u0142o si\u0119 powtarza\u0107 w przysz\u0142o\u015bci) so\u0142datom oznajmiono, \u017ce nar\u00f3d fi\u0144ski tylko czeka na tych, kt\u00f3rzy zdejm\u0105 mu z karku bur\u017cuazyjno-faszystowskie jarzmo, a swoich wyzwolicieli powita kwiatami.
I rzeczywi\u015bcie \u201epi\u0119kna Suomi\u201d godnie powita\u0142a krasnoarmiejc\u00f3w. Chocia\u017c raczej nie tak, jak tego oczekiwali…<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Przedstawiciel fi\u0144skiego ludu pracuj\u0105cego got\u00f3w do gor\u0105cego powitania radzieckich towarzyszy. W r\u0119kach \u017co\u0142nierza pistolet maszynowy Suomi KP\/-31, obok w pogotowiu zapasowe magazynki i dwa granaty Stielhandgranate m\/1916 lub m\/1917. Fot. SA-kuva (http:\/\/sa-kuva.fi)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Utalentowany pan Lahti<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce Aimo Johannes Lahti by\u0142 postaci\u0105 do\u015b\u0107 kontrowersyjn\u0105. Niezwykle utalentowany projektant broni (maj\u0105cy w swoim dorobku ponad 50 konstrukcji) r\u00f3wnocze\u015bnie znany by\u0142 z ogromnej ambicji, trudnego charakteru i k\u0142\u00f3tliwo\u015bci.
W roku 1922, maj\u0105c 26 lat i wykszta\u0142cenie sprowadzaj\u0105ce si\u0119 do sze\u015bciu klas szko\u0142y podstawowej, bez \u017cadnych kompleks\u00f3w zabra\u0142 si\u0119 za swoje pierwsze samodzielne dzie\u0142o – projekt pistoletu maszynowego. Punktem wyj\u015bcia by\u0142 \u00f3wczesny klasyk, czyli niemiecki Bergmann MP-18. Armia fi\u0144ska (w kt\u00f3rej Lahti s\u0142u\u017cy\u0142 w\u00f3wczas na stanowisku mistrza rusznikarskiego) by\u0142a bardzo zainteresowana broni\u0105 tej klasy, widz\u0105c w niej jednak przede wszystkim namiastk\u0119 znacznie dro\u017cszych r\u0119cznych karabin\u00f3w maszynowych. MP-18 wpasowywa\u0142 si\u0119 w te oczekiwania, ale problem z nim polega\u0142 na tym, \u017ce nie najlepiej spisywa\u0142 si\u0119 w specyficznych, surowych warunkach Skandynawii (zw\u0142aszcza zim\u0105). Na rynku by\u0142 co prawda dost\u0119pny tak\u017ce \u015bwietny ameryka\u0144ski Thompson M1921, ale jego cena skutecznie odstrasza\u0142a niebogatych Fin\u00f3w, zmuszonych w tym czasie do liczenia si\u0119 z ka\u017cdym groszem (a w\u0142a\u015bciwie z ka\u017cd\u0105 mark\u0105).
Tymczasem nowa bro\u0144, zaprojektowana przez Lahtiego, zadziwi\u0142a fi\u0144skie dow\u00f3dztwo. Nie do\u015b\u0107, \u017ce spe\u0142nia\u0142a wszystkie za\u0142o\u017cenia i wymagania, to jeszcze by\u0142a wyj\u0105tkowo celna, a jej niezawodno\u015b\u0107 budzi\u0142a uznanie. Nic dziwnego, \u017ce ju\u017c w roku 1922 wyprodukowano ma\u0142a seri\u0119, a po dopracowaniu uruchomiono produkcj\u0119 na nieco wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 (no, raptem kilkaset sztuk), pod oznaczeniem KP\/-26 (\u201eKP\u201d = \u201eKonepistooli\u201d, czyli \u201epistolet maszynowy\u201d) .<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolet maszynowy Lahti KP\/-26. Zwraca uwag\u0119 niezwyk\u0142y 36-nabojowy magazynek \u0142ukowy, b\u0119d\u0105cy zreszt\u0105 najs\u0142abszym elementem broni Co gorsza, magazynki te trzeba by\u0142o pasowa\u0107 indywidualnie do ka\u017cdego konkretnego egzemplarza (przewidywano jeden przy broni i jeden zapasowy). Z boku \u0142o\u017ca przed spustem widoczny bezpiecznik \/ prze\u0142\u0105cznik ognia. Fot. \u00a9 Royal Armouries PR.7654 (licencja CCI)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Maj\u0105c ju\u017c zapewnion\u0105 tak\u0105 bro\u0144, decydenci zlecili Lahtiemu opracowanie \u201eprawdziwego\u201d r\u0119cznego karabinu maszynowego na standardowy w armii fi\u0144skiej nab\u00f3j karabinowy Mosina 7,62 x 54R. Rezultatem by\u0142 Lahti-Saloranta M\/26 (L.S.\/26) kt\u00f3ry, dla odmiany, wcale nie zachwyci\u0142. Owszem, przyj\u0119to go do uzbrojenia i produkowano seryjnie, ale w jednostkach powszechnie narzekano na istn\u0105 plag\u0119 zaci\u0119\u0107. Poza tym \u017ale zaprojektowany uk\u0142ad zasilania powodowa\u0142, \u017ce do magazynk\u00f3w \u017co\u0142nierze \u0142adowali zaledwie kilkana\u015bcie (!) naboj\u00f3w, \u017ceby bro\u0144 w og\u00f3le raczy\u0142a dzia\u0142a\u0107, a to z kolei sprowadza\u0142o jej szybkostrzelno\u015b\u0107 praktyczn\u0105 do raczej \u017ca\u0142osnego poziomu.
Tymczasem Aimo Lahti (nie zaniedbuj\u0105c \u201epo drodze\u201d innych projekt\u00f3w) wzi\u0105\u0142 si\u0119 za ulepszenie pistoletu maszynowego KP\/-26. Rezultatem pracy jego oraz porucznika Yrj\u00f6 Koskinena, by\u0142 teraz pistolet maszynowy oznaczony KP\/-31, pozbawiony wad poprzednika i wyposa\u017cony w b\u0119bnowy magazynek o du\u017cej pojemno\u015bci (70 naboj\u00f3w). Wyci\u0105gni\u0119to te\u017c wnioski z b\u0142\u0119dnego rozwi\u0105zania zasilania i nazbyt \u201ededykowanych\u201d magazynk\u00f3w \u2013 tym razem bro\u0144 mog\u0142a by\u0107 zasilana z kilku r\u00f3\u017cnych. Opr\u00f3cz zasadniczego \u201edu\u017cego\u201d b\u0119bna, do dyspozycji by\u0142y: \u201ema\u0142y\u201d b\u0119ben 40-nabojowy, 50-nabojowa \u201etrumienka\u201d (zwana tak ze wzgl\u0119du na specyficzny kszta\u0142t wymuszony czterorz\u0119dowym u\u0142o\u017ceniem naboj\u00f3w) oraz magazynki pude\u0142kowe 20 i 36-nabojowe. Now\u0105 bro\u0144 przyj\u0119to do uzbrojenia armii fi\u0144skiej w roku 1931 jako „Suomi-Konepistooli KP\/-31” („Fi\u0144ski pistolet maszynowy KP\/-31”), a jej produkcj\u0105 zaj\u0119\u0142a si\u0119 firma Oy Tikkakoski Ab.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Fi\u0144ski \u017co\u0142nierz uzbrojony w Suomi KP\/-31 ubezpiecza transport wojskowy z dachu jednego z wagon\u00f3w. Zdj\u0119cie wykonano w okresie tzw. \u201ewojny kontynuacyjnej\u201d 1941-44 (fot. SA-kuva)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

W 1932 Aimo Lahti da\u0142 pokaz umiej\u0119tno\u015bci pilnowania swoich interes\u00f3w. Wynegocjowa\u0142 w tym roku kontrakt z Ministerstwem Obrony, na mocy kt\u00f3rego przekaza\u0142 temu ostatniemu prawa do swoich projekt\u00f3w w zamian za stosowne wynagrodzenie. Akurat w tym samym roku otrzyma\u0142 tak\u017ce ofert\u0119 pracy dla ameryka\u0144skiego producenta broni. Jankesi nie certolili si\u0119 \u2013 pono\u0107 zaproponowano mu na pocz\u0105tek 3 miliony marek fi\u0144skich (r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 ok. p\u00f3\u0142tora miliona Euro w obecnej walucie Finlandii) i pi\u0119\u0107 procent prowizji od ka\u017cdej sztuki broni jego projektu wyprodukowanej w USA. Na wie\u015b\u0107 o tym fi\u0144ski rz\u0105d natychmiast \u201eskorygowa\u0142\u201d warunki swojego kontraktu. Jak wygl\u0105da\u0142y po tej korekcie – nie ujawniono, ale w rezultacie konstruktor odrzuci\u0142 ofert\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 jako nie do\u015b\u0107 atrakcyjn\u0105\u2026

Na wojnie i po wojnie<\/strong>
Specyficzne wymagania armii fi\u0144skiej spowodowa\u0142y, \u017ce od pistoletu maszynowego KP\/-31 oczekiwano przede wszystkim celnego i raczej stacjonarnego ognia o znacznym nat\u0119\u017ceniu \u2013 mia\u0142 uzupe\u0142nia\u0107 nieudane erkaemy M\/26. Bro\u0144 by\u0142a zatem ci\u0119\u017cka, a jej luf\u0119 mo\u017cna by\u0142o szybko wymieni\u0107 w warunkach polowych (co w pistoletach maszynowych by\u0142o ewenementem). Zamek porusza\u0142 si\u0119 w szczelnej, niemal hermetycznej komorze zamkowej, a to sprawia\u0142o, \u017ce KP\/-31 by\u0142 wyj\u0105tkowo odporny na zanieczyszczenia i zaci\u0119cia. Szczeg\u00f3lnie uznanie budzi\u0142o niezawodne dzia\u0142anie broni w bardzo niskich temperaturach. Z kolei jej najpowa\u017cniejszymi wadami by\u0142y: wspomniany ci\u0119\u017car (z za\u0142adowanym magazynkiem b\u0119bnowym wa\u017cy\u0142a ponad sze\u015b\u0107 i p\u00f3\u0142 kilograma) oraz bardzo wysoki koszt wytwarzania (co wynika\u0142o z przyj\u0119tej technologii produkcji i rygorystycznej kontroli jako\u015bci).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Na zdj\u0119ciu lewym – Aimo Lahti w roku 1940 (fot. Suomen puolustusvoimat, domena publiczna). Na prawym \u2013 monta\u017c ko\u0144cowy pistolet\u00f3w maszynowych KP\/-31 w fabryce Oy Tikkakoski w mie\u015bcie Jyv\u00e4skyl\u00e4 w \u015brodkowej Finlandii (fot SA-kuva)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

KP\/-31 by\u0142, podobnie jak jego poprzednik KP\/-26, broni\u0105 niezwykle celn\u0105 i to nie tylko przy ogniu pojedynczym, ale r\u00f3wnie\u017c przy prowadzeniu ognia seryjnego \u2013 prawdopodobnie by\u0142 w og\u00f3le najcelniejszym w historii pistoletem maszynowym w\u015br\u00f3d strzelaj\u0105cych z zamka otwartego. Podczas pr\u00f3b pa\u0144stwowych, przy prowadzeniu ognia z podparcia, z 50 pocisk\u00f3w wystrzelonych na 100 metr\u00f3w jedn\u0105 d\u0142ug\u0105 seri\u0105, a\u017c 48 zmie\u015bci\u0142o si\u0119 w „dziewi\u0105tce” i \u201edziesi\u0105tce\u201d standardowej tarczy\/sylwetki. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce fi\u0144scy snajperzy, zw\u0142aszcza najskuteczniejszy w\u015br\u00f3d nich – Simo H\u00e4yh\u00e4, nazwany \u201eBia\u0142\u0105 \u015amierci\u0105\u201d (zastrzeli\u0142 ponad 500 \u017co\u0142nierzy przeciwnika) woleli w pewnych sytuacjach taktycznych u\u017cywa\u0107 raczej KP\/-31 ni\u017c karabinu Mosina. Tak\u017ce Brytyjczycy, prowadz\u0105cy pod koniec lat trzydziestych pr\u00f3by por\u00f3wnawcze r\u00f3\u017cnych pistolet\u00f3w maszynowych (przed wyborem najlepszego z nich dla British Army) uznali Suomi KP\/-31 za najbardziej odpowiadaj\u0105cy ich wymaganiom, za \u201eten najlepszy\u201d\u2026<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Wyniki oficjalnych pr\u00f3b pistoletu maszynowego Suomi KP\/-31. Po lewej stronie tarcza do kt\u00f3rej oddano 15 strza\u0142\u00f3w ogniem pojedynczym, po prawej rezultat wystrzelenia jednej serii 50 pocisk\u00f3w. W obu przypadkach strzelano z podparcia z odleg\u0142o\u015bci 100 metr\u00f3w. Fot. z dokumentacji \u201eSuomi-Konepistooli<\/em>\u201d wydanej przez Oy Tikkakoski AB w roku 1942 (via http:\/\/guns.connect.fi)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

W chwili wybuchu radziecko-fi\u0144skiej wojny zimowej (1939 – 1940), Finowie posiadali nie wi\u0119cej ni\u017c 4 tysi\u0105ce sztuk tych pistolet\u00f3w maszynowych. Podczas walk, rych\u0142o okaza\u0142o si\u0119 tak\u017ce, \u017ce KP\/-31 s\u0105 znacznie skuteczniejsze, kiedy nie u\u017cywa si\u0119 ich w roli stacjonarnej, ale jako mobilnego „wymiatacza okop\u00f3w” i „kosy” w starciach na blisk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107. Wtedy te\u017c zacz\u0119to tak\u017ce stosowa\u0107 powszechnie bardziej niezawodne i l\u017cejsze magazynki pude\u0142kowe i \u201etrumienkowe\u201d w miejsce b\u0119bnowych, a jako niepisan\u0105 zasad\u0119 przyj\u0119to, \u017ce bro\u0144 t\u0119 otrzymywa\u0142 najodwa\u017cniejszy \u017co\u0142nierz w dru\u017cynie. W rezultacie dopracowano si\u0119 optymalnej taktyki u\u017cycia KP\/-31, a sama \u201eSuomi krasawica\u201d (jak przewrotnie i z\u0142o\u015bliwie wykorzystano ten fragment tekstu pie\u015bni propagandowej naje\u017ad\u017ac\u00f3w) przesz\u0142a do legendy. Za\u015b problem erkaem\u00f3w zosta\u0142 rozwi\u0105zany, gdy Finowie zdobyli znaczne ilo\u015bci radzieckich Diegtiariew\u00f3w DP.
Wojna zimowa pokrzy\u017cowa\u0142a tak\u017ce brytyjskie plany wobec KP\/-31 . Finowie po prostu nie byli w stanie sprzeda\u0107 im ani jednej sztuki \u2013 odpieranie sowieckiej agresji drenowa\u0142o wszystkie zasoby kraju, w tym produkcj\u0119 broni. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to zwr\u00f3ceniem si\u0119 Wyspiarzy ku drugiemu w ich rankingu ameryka\u0144skiemu Thompsonowi, ku wielkiemu zadowoleniu jego producenta\u2026
W mi\u0119dzyczasie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 \u201ewojna zimowa\u201d, a p\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0119\u0142a \u201ewojna kontynuacyjna\u201d, w kt\u00f3rej Finowie, wykorzystuj\u0105c atak Niemiec na ZSRR podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 odzyskania terytori\u00f3w utraconych na rzecz Sowiet\u00f3w. W jej trakcie, od 1942 w zak\u0142adach Tikkakoski zacz\u0119to produkowa\u0107 zmodernizowan\u0105 wersj\u0119, oznaczon\u0105 Suomi KP\/-31 SJR, kt\u00f3r\u0105 wyposa\u017cono w wielofunkcyjne urz\u0105dzenie wylotowe na ko\u0144cu lufy (t\u0142umik ognia i os\u0142abiacz podrzutu). Symbol SJR, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 w nazwie, jest skr\u00f3tem od „Suujarru” („hamulec wylotowy”).
Sam Lahti nie bra\u0142 ju\u017c udzia\u0142u w opracowaniu tej modyfikacji, natomiast na wie\u015b\u0107 o niej zareagowa\u0142 gromkimi protestami. Dowodzi\u0142, \u017ce bro\u0144 i bez tego jest wystarczaj\u0105co celna, za to w \u201ehamulcu\u201d b\u0119dzie gromadzi\u0142 si\u0119 \u015bnieg i brud, co mo\u017ce powodowa\u0107 awarie (zaci\u0119cia, rozd\u0119cia itp). W pismach do najwy\u017cszych w\u0142adz domaga\u0142 si\u0119 nie mniej, ni wi\u0119cej, tylko s\u0105du wojennego i rozstrzelania autora modyfikacji jako szkodnika i sabota\u017cysty. Przynios\u0142o to nieoczekiwany efekt – ot\u00f3\u017c nazwisko \u201eracjonalizatora\u201d utajniono (!) i w rezultacie do dzisiaj nie wiadomo, komu KP\/-31 zawdzi\u0119cza owo urz\u0105dzenie na ko\u0144cu lufy. Same w\u0142adze zreszt\u0105 tak\u017ce niespecjalnie przej\u0119\u0142y si\u0119 awantur\u0105 rozp\u0119tan\u0105 przez Lahtiego, a zmodyfikowane KP\/-31 SJR wytwarzano w najlepsze a\u017c do 1945, gdy w og\u00f3le zako\u0144czono produkcj\u0119 (\u0142\u0105cznie oko\u0142o 57 tysi\u0119cy sztuk w obu wersjach – bez \u201ehamulca\u201d i z nim).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolet maszynowy Suomi KP\/-31 SJR wyprodukowany przez Oy Tikkakoski Ab w roku 1944. Na zdj\u0119ciach przedstawiono ukompletowanie broni z magazynkiem b\u0119bnowym 70-nabojowym oraz pude\u0142kowym 36-nabojowym. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 po prawej stronie komory zamkowej – przed „b\u0119bnem” – d\u017awigienk\u0119 odblokowywania os\u0142ony lufy i samej lufy (do szybkiej wymiany). Pas no\u015bny sk\u00f3rzany, oryginalnej produkcji fi\u0144skiej. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W wojsku fi\u0144skim pistolety maszynowe Suomi KP\/-31 po \u201ewojnie zimowej\u201d i „wojnie kontynuacyjnej” (1941 – 1944) u\u017cywane by\u0142y a\u017c do lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku. Produkowano je tak\u017ce na licencji w Danii, Szwecji oraz Szwajcarii (te ostatnie, pod oznaczeniem Hispano-Suiza MP43\/44, stanowi\u0142y tak\u017ce przez wiele lat uzbrojenie watyka\u0144skiej Gwardii Papieskiej). Oko\u0142o 100 egzemplarzy w latach trzydziestych zakupi\u0142a Polska, na potrzeby Policji Pa\u0144stwowej (z tej puli niewielk\u0105 liczb\u0119 przekazano \u017bandarmerii Wojskowej).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Suomi KP\/-31 SJR na froncie. Zdj\u0119cie, wykonane 16 czerwca 1944 przez Uuno Laukka, przedstawia fi\u0144skich \u017co\u0142nierzy przeczekuj\u0105cych w schronie w okolicach Wyborga radziecki ostrza\u0142 artyleryjski (fot. Finnish Military Museum, Domena Publiczna)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Koniec wojny stanowi\u0142 zarazem koniec kariery utalentowanego, cho\u0107 k\u0142\u00f3tliwego konstruktora, kt\u00f3ry w roku 1944 zosta\u0142 oskar\u017cony przez tzw. Sojusznicz\u0105 Komisj\u0119 Kontroli (Allied Control Council<\/em>) o\u2026 przyw\u0142aszczenie 30 sztuk broni, przy czym – \u017ceby by\u0142o jeszcze ciekawiej – chodzi\u0142o o t\u0119 bro\u0144, kt\u00f3r\u0105 sam skonstruowa\u0142. Zarzut nale\u017ca\u0142 do gatunku absurdalnych, ale jego konsekwencje by\u0142y konkretne i powa\u017cne.
Na Lahtiego nie spad\u0142y co prawda represje karne, ale uderzono we\u0144 r\u00f3wnie silnie \u2013 otrzyma\u0142 zakaz prowadzenia jakichkolwiek prac zwi\u0105zanych z projektowaniem broni, a wykonania tej decyzji rygorystycznie pilnowano. Stali za tym Sowieci (wymieniona Komisja dzia\u0142a\u0142a w Finlandii praktycznie pod ich dyktando), dla kt\u00f3rych by\u0142o to elementem planu os\u0142abienia fi\u0144skiego przemys\u0142u zbrojeniowego i uzale\u017cnienia tego kraju od ZSRR. Poza wielk\u0105 polityk\u0105, by\u0142a to tak\u017ce ma\u0142oduszna zemsta na konstruktorze broni, kt\u00f3ra przyczyni\u0142a si\u0119 do o\u015bmieszenia \u201eniezwyci\u0119\u017conej\u201d Armii Czerwonej i zadania jej ogromnych strat.
Dla Lahtiego by\u0142a to \u015bmier\u0107 zawodowa. W praktyce w\u0142adze fi\u0144skie postara\u0142y si\u0119 maksymalnie mu to \u201eos\u0142odzi\u0107\u201d. Przeniesiono go na przedwczesn\u0105 (w wieku zaledwie 48 lat) emerytur\u0119, na kt\u00f3rej prze\u017cy\u0142 jeszcze \u0107wier\u0107 wieku, pobieraj\u0105c \u015bwiadczenia nale\u017cne stopniowi genera\u0142a-majora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eLas sosnowy w\u015br\u00f3d jezior rozci\u0105ga si\u0119od granicy po twego domu drzwi.Powitaj nas, Suomi krasawico,przybywamy, by wolno\u015b\u0107 da\u0107 ci…” Z t\u0105 pie\u015bni\u0105 na ustach, Armia Czerwona ruszy\u0142a 30 listopada roku 1939… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4340,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,115,22,114,113],"class_list":["post-4309","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-lahti","tag-mssikm","tag-suomi","tag-suomi-kp-31"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4309","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4309"}],"version-history":[{"count":54,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4309\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5758,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4309\/revisions\/5758"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}