{"id":4371,"date":"2024-07-13T13:34:23","date_gmt":"2024-07-13T11:34:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4371"},"modified":"2026-07-11T17:44:17","modified_gmt":"2026-07-11T15:44:17","slug":"gitara-molotowa-czyli-pare-mniej-znanych-ciekawostek-o-bardzo-znanej-broni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4371","title":{"rendered":"\u201eGitara Mo\u0142otowa\u201d czyli par\u0119 mniej znanych ciekawostek o bardzo znanej broni"},"content":{"rendered":"\n

Pistolety maszynowe PPSz i ich charakterystyczne b\u0119bnowe magazynki znalaz\u0142y poczesne miejsce w\u015br\u00f3d wojennych symboli Armii Czerwonej, chocia\u017c zaledwie kilka lat wcze\u015bniej jej dow\u00f3dcy mieli t\u0119 bro\u0144 w pogardzie i to chyba jeszcze wi\u0119kszej ni\u017c generalicja brytyjska, chocia\u017c z zupe\u0142nie innych powod\u00f3w. Po prostu, w \u00f3wczesnej ocenie \u201eczerwonych dow\u00f3dc\u00f3w\u201d uzbrojenie prostych so\u0142dat\u00f3w w tak\u0105 bro\u0144 nie przynios\u0142oby \u017cadnego po\u017cytku, za to doprowadzi\u0142oby do marnowania amunicji na gigantyczn\u0105 skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Co prawda w roku 1934 Wasilij Diegtiariew skonstruowa\u0142 ca\u0142kiem przyzwoity pistolet maszynowy PPD, kt\u00f3ry nawet przyj\u0119to do uzbrojenia, ale w ci\u0105gu kilku lat wyprodukowano ich zaledwie nieco ponad 4 tysi\u0105ce sztuk, co w radzieckiej skali by\u0142o liczb\u0105 mikroskopijn\u0105 Pistolety maszynowe Diegtiariewa przeznaczono przede wszystkim dla jednostek elitarnych \u2013 g\u0142\u00f3wnie Wojsk Ochrony Pogranicza oraz oddzia\u0142\u00f3w pacyfikacyjnych i konwojowych Wojsk Wewn\u0119trznych podleg\u0142ych resortowi bezpieki, ale i tak na pocz\u0105tku 1939 roku zdj\u0119to je z produkcji, uznaj\u0105c za… bro\u0144 nieprzydatn\u0105 i nieperspektywiczn\u0105 (!).
<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej decydenci u\u015bwiadomili sobie ogrom pope\u0142nionej pomy\u0142ki. Podczas radziecko-fi\u0144skiej \u201ewojny zimowej\u201d (kt\u00f3ra wybuch\u0142a pod koniec 1939) okaza\u0142o si\u0119, \u017ce fi\u0144skie pistolety maszynowe Suomi Kp\/-31 s\u0105 broni\u0105, kt\u00f3rej Armia Czerwona nie potrafi przeciwstawi\u0107 niczego podobnego. W te p\u0119dy przywr\u00f3cono wi\u0119c do produkcji PPD, kt\u00f3rych teraz w ci\u0105gu jednego roku wyprodukowano 80 tysi\u0119cy (czyli dwudziestokrotnie wi\u0119cej ni\u017c \u0142\u0105cznie przez poprzednie 5 lat) i w wersji PPD-40 wyposa\u017cono w pojemne magazynki b\u0119bnowe, „\u017cywcem” skopiowane z fi\u0144skich (zob. artyku\u0142: Jak „rumpu” sta\u0142 si\u0119 „barabanem”<\/a>).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Front stalingradzki, lipiec 1942 i m\u0142odszy sier\u017cant gwardii Piotr Osipowicz Bo\u0142oto ze swoja \u201ePepesz\u0105\u201d. Powszechnie znana by\u0142a sk\u0142onno\u015b\u0107 czerwonoarmist\u00f3w do kolekcjonowania zegark\u00f3w, ale po co \u017co\u0142nierzowi dwa pasy g\u0142\u00f3wne?\u2026 Zdj\u0119cie wykona\u0142 fotograf wojenny Wiktor Tiemin, kolorowanie wsp\u00f3\u0142czesne.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

W tym samym okresie, najwy\u017csze w\u0142adze ZSRR (czyli tak naprawd\u0119 Stalin) powzi\u0119\u0142y ambitny zamiar gruntownej modernizacji wojska i wyposa\u017cenia go w bro\u0144 nowej generacji. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z przygotowaniami ZSRR do planowanej wielkiej inwazji na Europ\u0119. Wyci\u0105gni\u0119to te\u017c wnioski z \u201ema\u0142ych wojen\u201d lat 1939-40 (zw\u0142aszcza wojny z Finlandi\u0105) i ostatecznie potwierdzono rol\u0119 i miejsce pistoletu maszynowego w systemie broni piechoty.
Takie by\u0142o t\u0142o serii konkurs\u00f3w na now\u0105 bro\u0144 strzeleck\u0105 dla Armii Czerwonej, w tym na nast\u0119pc\u0119 PPD.<\/p>\n\n\n\n


\u201ePPSz\u201d kontra \u201ePPSz\u201d\u2026<\/strong>
Pistolet maszynowy Diegtiariewa (PPD) mia\u0142 bowiem jedn\u0105 podstawow\u0105 wad\u0119 – wymaga\u0142 sporego nak\u0142adu pracy na wyprodukowanie jednego egzemplarza, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego element\u00f3w wymaga\u0142a drogiej i pracoch\u0142onnej obr\u00f3bki skrawaniem, a potrzeby wojska szacowano tym razem w milionach sztuk. Sam konstruktor przyst\u0105pi\u0142 oczywi\u015bcie do nowego konkursu, ale nie zdo\u0142a\u0142 zakwalifikowa\u0107 si\u0119 do fina\u0142owej dw\u00f3jki, kt\u00f3r\u0105 tworzy\u0142y pistolety maszynowe Gieorgija S. Szpagina oraz Borysa G. Szpitalnego. W tym miejscu warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce kt\u00f3ry z nich by nie wygra\u0142, zosta\u0142by przyj\u0119ty do uzbrojenia jako \u201ePPSz\u201d (\u201ePistolet-Pulemiot Szpagina\u201d albo \u201ePistolet-Pulemiot Szpitalnego\u201d)\u2026
Szpitalny, stoj\u0105cy na czele Biura Konstrukcyjnego OKB-15 w tym czasie by\u0142 ju\u017c uznanym konstruktorem broni, specjalizuj\u0105cym si\u0119 w szybkostrzelnych lotniczych karabinach maszynowych (np. 7,62 mm SzKAS) i dzia\u0142kach (np. 20 mm SzWAK). Jego projekt pistoletu maszynowego wyra\u017anie czerpa\u0142 z tych do\u015bwiadcze\u0144 i pod wzgl\u0119dem charakterystyk prowadzenia ognia (celno\u015b\u0107, skupienie, szybkostrzelno\u015b\u0107) nie mia\u0142 sobie r\u00f3wnych w\u015br\u00f3d konkurencji. Opracowano do niego magazynki o pojemno\u015bci a\u017c 97 naboj\u00f3w, konstrukcyjnie bardziej przypominaj\u0105cej ameryka\u0144skie b\u0119bny do Thompson\u00f3w, ni\u017c fi\u0144skie do Suomi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Borys G. Szpitalny i jego pistolet maszynowy z roku 1940. Fot. https:\/\/warspot.ru<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bro\u0144 Szpitalnego mia\u0142a jednak pewne istotne wady i to wywodz\u0105ce si\u0119 dok\u0142adnie z tych samych do\u015bwiadcze\u0144 konstruktora. Przede wszystkim by\u0142a bardzo ci\u0119\u017cka \u2013 z pe\u0142nym magazynkiem pistolet maszynowy wa\u017cy\u0142 a\u017c siedem kilogram\u00f3w, czyli zbli\u017ca\u0142 si\u0119 raczej do kategorii erkaem\u00f3w. Niezadowalaj\u0105ca by\u0142a wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 broni w warunkach polowych, a rozwi\u0105zanie automatyki uznano za niepotrzebnie skomplikowane. No i najwa\u017cniejsze \u2013 z analizy technologicznej wynika\u0142o, \u017ce wytworzenie jednego egzemplarza wymaga\u0107 b\u0119dzie czterokrotnie (!) wi\u0119kszej liczby roboczogodzin ni\u017c w przypadku konkurenta\u2026
Z kolei Szpagin, kt\u00f3ry uczy\u0142 si\u0119 i terminowa\u0142 u Diegtiariewa, podszed\u0142 do swojego projektu zupe\u0142nie inaczej. Uzna\u0142, \u017ce w pistolecie maszynowym przeznaczonym do masowego u\u017cycia, celno\u015b\u0107 i skupienie b\u0119d\u0105 kwestiami mniej istotnymi, a kluczowe stan\u0105 si\u0119: niski koszt produkcji wielkoseryjnej, niezawodno\u015b\u0107 i \u0142atwo\u015b\u0107 obs\u0142ugi oraz utrzymania broni (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, dok\u0142adnie z tych samych powod\u00f3w kilka lat p\u00f3\u017aniej inny konkurs wygra bro\u0144 Michai\u0142a Ka\u0142asznikowa).
Konstrukcja Szpagina by\u0142a zatem zar\u00f3wno wyj\u0105tkowo „technologiczna” (co tylko si\u0119 da\u0142o, wyt\u0142aczano z grubych blach), jak i „ergonomiczna” – rozk\u0142adanie broni by\u0142o bardzo proste i intuicyjne, a jej kluczowe wymiary, po\u0142o\u017cenie celownika, prze\u0142\u0105cznik\u00f3w itp. by\u0142y identyczne jak w PPD-40, co bardzo upraszcza\u0142o przeszkolenie \u017co\u0142nierzy na now\u0105 bro\u0144. W dodatku Szpaginowi uda\u0142o si\u0119 pogodzi\u0107 zadowalaj\u0105ce parametry taktyczno-techniczne z wyj\u0105tkow\u0105 odporno\u015bci\u0105 broni na oczekiwane trudne warunki s\u0142u\u017cby, zw\u0142aszcza w r\u0119kach do\u015b\u0107 prymitywnych u\u017cytkownik\u00f3w. To przewa\u017cy\u0142o i w grudniu 1940 podj\u0119to oficjaln\u0105 decyzj\u0119 o przyj\u0119ciu jego konstrukcji na uzbrojenie, pod oznaczeniem „PPSz obr. 1941” (PPSz = „Pistoliet – Puliemiot Szpagina”).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Gieorgij S. Szpagin i jego PPSz. Ten egzemplarz wyprodukowano w roku 1944 w zak\u0142adach „Mo\u0142ot” (Wiatskije Poliany). Widoczne wojenne modyfikacje \u2013 uproszczony celownik, muszka w zamkni\u0119tej os\u0142onie, bakelitowy zderzak zamka itp. Na zdj\u0119ciach pokazano ukompletowanie z magazynkiem b\u0119bnowym oraz z magazynkiem \u0142ukowym. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Produkcj\u0119 ulokowano w nowym zak\u0142adzie w Zagorsku pod Moskw\u0105 (Fabryka Nr 367), gdzie PPSz zacz\u0119to wytwarza\u0107 od lipca 1941. Ju\u017c po czterech miesi\u0105cach jednak, wobec post\u0119p\u00f3w niemieckiej ofensywy, fabryk\u0119 ewakuowano do Wiatskich Polian, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym i najwi\u0119kszym producentem tej broni (ponad 2 miliony sztuk). Wiatskije Poliany sta\u0142y si\u0119 odt\u0105d tak\u017ce \u201eudzielnym ksi\u0119stwem\u201d Szpagina, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 tam stanowisko G\u0142\u00f3wnego Konstruktora. Nie zas\u0142yn\u0105\u0142 ju\u017c na nim specjalnie jakimi\u015b wybitnymi nowymi konstrukcjami, natomiast niestety wykorzystywa\u0142 swoj\u0105 pozycj\u0119 do pr\u00f3b \u201eutr\u0105cania\u201d konkurencji, czego do\u015bwiadczy\u0142 na przyk\u0142ad Aleksiej Sudajew ze swoim pistoletem maszynowym PPS-42\/43 (o czym wi\u0119cej b\u0119dzie przy okazji opisu historii tej broni).
Opr\u00f3cz fabryki w Wiatskich Polianach (Zak\u0142ady \u201eMo\u0142ot\u201d), produkcj\u0119 uruchomiono tak\u017ce w kilkunastu innych zak\u0142adach. Co ciekawe, sami historycy rosyjscy nie s\u0105 obecnie w stanie jednoznacznie ustali\u0107 dok\u0142adnej ich liczby (niekt\u00f3re mniejsze zak\u0142ady nie nanosi\u0142y na broni swoich \u201ebi\u0107\u201d, albo wytwarza\u0142y bro\u0144 \u201epod szyldem\u201d innych, wi\u0119kszych wytw\u00f3rc\u00f3w). Podobnie nie spos\u00f3b te\u017c okre\u015bli\u0107 \u0142\u0105cznej liczby wyprodukowanych PPSz – w ka\u017cdym razie ocenia si\u0119 j\u0105 na oko\u0142o pi\u0119\u0107 i p\u00f3\u0142 miliona.<\/p>\n\n\n\n

„Ba\u0142a\u0142ajka”…<\/strong>
W\u015br\u00f3d czerwonoarmist\u00f3w bro\u0144 szybko zacz\u0119\u0142a by\u0107 nazywana „Pepesz\u0105” lub „Ba\u0142a\u0142ajk\u0105”, za\u015b \u017co\u0142nierze niemieccy ochrzcili ja podobn\u0105 nazw\u0105 – „Molotow-Gitarre” („Gitara Mo\u0142otowa”). Ci drudzy zreszt\u0105 bardzo ch\u0119tnie korzystali ze zdobycznych egzemplarzy, wielce sobie chwal\u0105c ich niezawodno\u015b\u0107. \u201eMo\u0142otowskich gitar\u201d w Wehrmachcie s\u0142u\u017cy\u0142o zreszt\u0105 tyle, \u017ce nadano im nawet oficjalny desygnat MP 717 (r).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u201ePepesza\u201d w zbiorach National Museum of Scotland w Edynburgu. Ten konkretny egzemplarz zosta\u0142 w roku 1943 sprezentowany \u00f3wczesnemu brytyjskiemu ambasadorowi (sir Archibald Clark Kerr) przez J\u00f3zefa Stalina. Fot. National Museums of Scotland, M.1991.123<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W toku wojny w konstrukcji \u201ePepeszy\u201d pojawia\u0142y si\u0119 kolejne, cho\u0107 w sumie niewielkie, modyfikacje \u2013 np. uproszczony celownik dwupo\u0142o\u017ceniowy w miejsce krzywkowego, zamkni\u0119ta os\u0142ona muszki itp. Najwi\u0119ksz\u0105 nowo\u015bci\u0105 by\u0142o wprowadzenie w roku 1942 magazynk\u00f3w \u0142ukowych, ta\u0144szych i bardziej niezawodnych ni\u017c b\u0119bnowe (kt\u00f3re pozosta\u0142y w produkcji jeszcze do 1944). Magazynki b\u0119bnowe wymaga\u0142y indywidualnego pasowania do konkretnego egzemplarza broni, a co gorsza, uci\u0105\u017cliwie i powoli si\u0119 je do\u0142adowywa\u0142o. Dotychczasow\u0105 jednostk\u0119 ognia – 142 naboje (dwa magazynki b\u0119bnowe – jeden przy broni i jeden w torbie) zast\u0105piono prawie identyczn\u0105 – 140 naboj\u00f3w (cztery magazynki \u0142ukowe – jeden przy broni i trzy w torbie).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Mniej znane \u201ewariacje na temat pepeszy\u201d. Od g\u00f3ry:

Wersja z luf\u0105 zakrzywion\u0105 pod k\u0105tem 30 stopni, przeznaczona do prowadzenia ognia z ukrycia. Chocia\u017c znanych jest kilka zdj\u0119\u0107 zar\u00f3wno ca\u0142ej broni, jak i jej detali, ale poza tym \u017ce opracowano j\u0105 w roku 1945, a inspiracj\u0105 mia\u0142 by\u0107 zdobyczny krzywolufowy StG-44, nie uda\u0142o mi si\u0119 natrafi\u0107 na bli\u017csze informacje. Fot. https:\/\/topwar.ru

\u201eOgniowy je\u017c\u201d (\u201e\u041e\u0433\u043d\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u0451\u0436\u201d), czyli bateria 88 „Pepesz” w komorze bombowej samolotu Tu-2Sz (wariant przeznaczony do zwalczania nieprzyjacielskiej piechoty z lotu kosz\u0105cego). W ci\u0105gu pi\u0119ciu sekund bateria wystrzeliwa\u0142a 6 248 pocisk\u00f3w, po czym\u2026 nale\u017ca\u0142o wr\u00f3ci\u0107 samolotem na macierzyste lotnisko i mozolnie wymieni\u0107 wszystkie magazynki na nowe (w tym celu ca\u0142a \u201ebateria\u201d by\u0142a opuszczana na specjalnych prowadnicach). Oczywi\u015bcie po pr\u00f3bach zrezygnowano i z tego wynalazku. Fot. https:\/\/www.thefirearmblog.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po wojnie „Pepesze” produkowano na licencji w wielu krajach, m. in. w Polsce w radomskich Zak\u0142adach Metalowych im. Gen. Waltera (g\u0142\u00f3wnie na eksport do „kraj\u00f3w zaprzyja\u017anionych”). W ludowym Wojsku Polskim wycofano je do\u015b\u0107 szybko, a jako powojenny standard przyj\u0119to pistolety maszynowe Sudajewa. W ka\u017cdym razie \u201ePodr\u0119cznik szeregowca\u201d z roku 1960 ju\u017c nie wykazuje PPSz (czyli \u201epistoletu maszynowego wz. 41\u201d) w\u015br\u00f3d etatowej broni polskiej piechoty, chocia\u017c zalicza do niej jeszcze karabiny Mosina wz. 91\/30 i wz.44.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u201ePepesze\u201d w powojennym Wojsku Polskim. Zdj\u0119cie zamieszczone 3 pa\u017adziernika 1951 w tygodniku \u201eRadio i \u015awiat\u201d. Opr\u00f3cz do\u015b\u0107 dziwnego kszta\u0142tu szyjki kolby, warto tak\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na czechos\u0142owackie he\u0142my wz. 32 na g\u0142owach \u017co\u0142nierzy (he\u0142m\u00f3w tych u\u017cywano w LWP do po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych). Fot. Domena publiczna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pistolety maszynowe PPSz i ich charakterystyczne b\u0119bnowe magazynki znalaz\u0142y poczesne miejsce w\u015br\u00f3d wojennych symboli Armii Czerwonej, chocia\u017c zaledwie kilka lat wcze\u015bniej jej dow\u00f3dcy mieli t\u0119 bro\u0144 w pogardzie i to… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4494,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,22,119,118,116,120],"class_list":["post-4371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mssikm","tag-pepesa","tag-ppsz","tag-ppsz-41","tag-szpagin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4371"}],"version-history":[{"count":64,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5838,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4371\/revisions\/5838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}