{"id":4783,"date":"2024-11-14T21:03:01","date_gmt":"2024-11-14T20:03:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4783"},"modified":"2024-11-19T08:34:21","modified_gmt":"2024-11-19T07:34:21","slug":"karabin-automatyczny-fn-fal-i-jego-izraelski-epizod","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4783","title":{"rendered":"Karabin FN FAL i jego izraelski epizod"},"content":{"rendered":"\n

Tu\u017c po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej i powrocie z wojennej emigracji (podczas kt\u00f3rej pracowa\u0142 m. in. w brytyjskiej Kr\u00f3lewskiej Wytw\u00f3rni Broni w Enfield), pan Dieudonne Saive obj\u0105\u0142 ponownie stanowisko dyrektora technicznego i g\u0142\u00f3wnego konstruktora firmy FN z Herstal. Tam w pierwszej kolejno\u015bci doko\u0144czy\u0142 przedwojenny projekt karabinu samopowtarzalnego (kt\u00f3rego dokumentacje wywi\u00f3z\u0142 w roku 1940 Niemcom sprzed nosa). Karabinem tym by\u0142 SAFN-49<\/a>, przyj\u0119ty niebawem do uzbrojenia armii belgijskiej i kilkunastu innych kraj\u00f3w (g\u0142ownie w P\u0142d. Ameryce, na Bliskim Wschodzie oraz w Azji).<\/p>\n\n\n\n

Wyboista droga do sukcesu<\/strong>
SAFN-49 mia\u0142 jednak dwie s\u0142abe strony, z kt\u00f3rych zreszt\u0105 Saive doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119. Po pierwsze, strzela\u0142 pe\u0142nowymiarowym nabojem karabinowym, a si\u0142y zbrojne wielu pa\u0144stw europejskich by\u0142y coraz bardziej zainteresowane nowym rodzajem amunicji \u2013 nabojami po\u015brednimi (mocniejszymi od pistoletowych, ale s\u0142abszymi od karabinowych), takimi jak niemiecki 7,92 mm \u201eKurzpatrone\u201d. Po drugie, strzela\u0142 wy\u0142\u0105cznie ogniem pojedynczym, a taktycy domagali si\u0119 by przysz\u0142a bro\u0144 piechoty mog\u0142a prowadzi\u0107 zar\u00f3wno celny ogie\u0144 pojedynczy, jak i seryjny (tu z kolei wzorcem by\u0142y niemieckie \u201eSturmgewehry\u201d).
Dlatego zanim jeszcze SAFN-49 trafi\u0142 do produkcji, Saive ju\u017c w roku 1946 przedstawi\u0142 kolejny karabin, spe\u0142niaj\u0105cy powy\u017csze oczekiwania. Nowa bro\u0144 zapowiada\u0142a si\u0119 \u015bwietnie, ale pojawi\u0142 si\u0119 pewien problem \u2013 zaprojektowano i zbudowano j\u0105 w\u0142a\u015bnie pod wspomniany niemiecki nab\u00f3j po\u015bredni 7,92 mm, a w mi\u0119dzyczasie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce akurat tej konkretnie amunicji nikt nie zamierza\u0142 u\u017cywa\u0107 (mo\u017ce z wyj\u0105tkiem samych Niemc\u00f3w, ale ci po przegranej wojnie nie mieli w tej sprawie wiele do powiedzenia).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
FN Universal Carbine No. 1, strzelaj\u0105cy nabojem po\u015brednim 7,92 mm \u201cKurzpatrone\u201d. Rok 1947. Fot. www.forgottenweapons.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W tym samym czasie Brytyjczycy rozwin\u0119li w\u0142asne intensywne prace badawcze, maj\u0105ce na celu opracowanie \u201enaboju idealnego\u201d, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142by ich wiekowe \u201etrzysta tr\u00f3jki\u201d (naboje karabinowe kalibru 0.303 cala, czyli 7,69 mm). W rezultacie powsta\u0142 zupe\u0142nie nowy, rewelacyjny nab\u00f3j 7 mm (0.280 cala), do kt\u00f3rego opracowano do\u015b\u0107 futurystyczne karabiny E.M.1 oraz E.M.2. Jako \u201eplan zapasowy\u201d na wypadek niepowodzenia rodzimych konstrukcji, zaproponowano Saive\u2019owi (kt\u00f3ry po latach wsp\u00f3lnej pracy w Enfield, cieszy\u0142 si\u0119 znacznym zaufaniem i szacunkiem Wyspiarzy) przeprojektowanie jego karabinu na now\u0105 amunicj\u0119 brytyjsk\u0105.
Wszystkie te plany i prace leg\u0142y w gruzach, kiedy Amerykanie po utworzeniu NATO (w roku 1949) wymusili przyj\u0119cie ich naboju karabinowego 7,62 x 51 mm jako standardu. Brytyjczycy, ufaj\u0105c w zdolno\u015bci belgijskiego konstruktora, zaproponowali transakcj\u0119 wi\u0105zan\u0105 \u2013 NATO przyjmie jako standard nab\u00f3j ameryka\u0144ski, ale r\u00f3wnocze\u015bnie i karabin Saive\u2019a, kt\u00f3ry po kolejnej przer\u00f3bce mia\u0142 by\u0107 do niego dostosowany (jako, \u017ce karabiny brytyjskie E.M.1 i E.M.2 by\u0142y tak bardzo zoptymalizowane pod nab\u00f3j 0.280, \u017ce pr\u00f3by dostosowania ich do innej amunicji okaza\u0142y si\u0119 nazbyt kosztowne i czasoch\u0142onne).
Amerykanie niby wst\u0119pnie wyrazili zgod\u0119, po czym przy pierwszej okazji wywin\u0119li klasyczny numer. Po przyj\u0119ciu ich naboju, o\u015bwiadczyli znienacka, \u017ce swoje si\u0142y zbrojne wyposa\u017c\u0105 we w\u0142asne karabiny M14, a inni niech robi\u0105, co chc\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie karabin belgijski (kt\u00f3ry w mi\u0119dzyczasie oznaczono \u201eFAL\u201d \u2013 \u201eFusil Automatique L\u00e9ger<\/em>\u201d \/ \u201eLekki Karabin Automatyczny\u201d) dostosowany do amunicji 7,62 x 51 NATO, okaza\u0142 si\u0119 tak udany, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych kraj\u00f3w Sojuszu zdecydowa\u0142a si\u0119 przyj\u0105\u0107 go na uzbrojenie.<\/p>\n\n\n\n

Donnerwetter<\/em>, czyli nieoczekiwane konsekwencje niemieckiego entuzjazmu<\/strong>
Niespodziewanym \u017ar\u00f3d\u0142em nowego problemu w karierze FN FAL stali si\u0119 Niemcy, chocia\u017c zacz\u0119\u0142o si\u0119 od \u201emi\u0142ych z\u0142ego pocz\u0105tk\u00f3w\u201d. Nowo powsta\u0142a Bundeswehra tak\u017ce ch\u0119tnie przyj\u0119\u0142a ten karabin jako standard (pod oznaczeniem \u201eG1\u201d \u2013 \u201eGewehr 1\u201d), w rezultacie czego z\u0142o\u017cono poka\u017ane zam\u00f3wienia w Herstal i zg\u0142oszono zamiar zakupu licencji. Ku swojej konsternacji, w tej ostatnie kwestii Niemcy spotkali si\u0119 z kategoryczn\u0105 odmow\u0105 Belg\u00f3w. Od zako\u0144czenia wojny min\u0119\u0142o niespe\u0142na 10 lat i pewne rany by\u0142y jeszcze zbyt \u015bwie\u017ce. Owszem, wytw\u00f3rnia FN nie mia\u0142a nic przeciwko temu, by Republika Federalna Niemiec kupowa\u0142a bro\u0144 u nich (i p\u0142aci\u0142a za ni\u0105 znaczne sumy), ale nie zamierzano udzieli\u0107 zgody na jej produkcj\u0119 u niedawnego okupanta, kt\u00f3ry uciekaj\u0105c w 1945 zdemolowa\u0142 zak\u0142ady FN i rozkrad\u0142 ich park maszynowy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Zdj\u0119cie g\u00f3rne: pogranicznicy Bundesgrenschutz, koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Dobrze widoczny zar\u00f3wno karabin G1, jak i drugowojenne he\u0142my M35\u2026 Fot. www.ar15.com
Poni\u017cej: szczeg\u00f3\u0142y oznakowania karabinu G1, czyli FN FAL w wersji dla RFN. Fot. www.forgottenweapons.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Awantura o licencj\u0119 sko\u0144czy\u0142a si\u0119 tym, \u017ce w\u0142adze niemieckie nawi\u0105za\u0142y wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Hiszpani\u0105 (czyli tak naprawd\u0119 z niemieckimi konstruktorami, kt\u00f3rzy po 1945 zamieszkali w tym kraju) i na miejsce G1 przyj\u0119\u0142y karabin CETME, kt\u00f3rego produkcj\u0119 uruchomiono w zak\u0142adach Heckler & Koch pod nazw\u0105 \u201eG3\u201d (desygnat \u201eG2\u201d otrzyma\u0142 szwajcarski karabin SIG SG 510, kt\u00f3ry tak\u017ce Bundeswehra bra\u0142a pod uwag\u0119).<\/p>\n\n\n\n


W mi\u0119dzyczasie Saive przeszed\u0142 na zas\u0142u\u017con\u0105 emerytur\u0119, a dalszy rozw\u00f3j FAL przej\u0105\u0142 od roku 1954 Ernest Vervier. Sam karabin natomiast \u015bwi\u0119ci\u0142 triumfy, zyskuj\u0105c coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107. Produkowano go w licznych odmianach i przyj\u0119to jako bro\u0144 przepisow\u0105 w kilkudziesi\u0119ciu krajach na ca\u0142ym \u015bwiecie. W dobie zimnowojennej konfrontacji, FAL dorobi\u0142 si\u0119 nawet kultowego okre\u015blenia: \u201eRight Arm of the Free World<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

„Koszerny”, czy jednak „trefny”?…<\/strong>
W\u015br\u00f3d u\u017cytkownik\u00f3w tej broni, znacz\u0105ce i do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowe miejsce zaj\u0105\u0142 Izrael. W drugiej po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych jego si\u0142y zbrojne, zwane oficjalnie \u201eCawa ha-Hagana le-Jisra\u2019el<\/em>\u201d (\u201eSi\u0142y Obronne Izraela\u201d) podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o unowocze\u015bnieniu i standaryzacji swojego uzbrojenia, stanowi\u0105cego przedtem do\u015b\u0107 egzotyczn\u0105 mieszank\u0119. Jako podstawow\u0105 bro\u0144 piechoty wybrano pistolety maszynowe UZI w\u0142asnej konstrukcji oraz belgijskie karabiny automatyczne FN FAL, nazwane w Izraelu \u201eRomat\u201d (skr\u00f3t od \u201eRov’ve Mitta’enn<\/em>\u201d \/ \u201eKarabin samoczynny\u201d). W \u015blad za t\u0105 decyzj\u0105, obie zainteresowane strony wymieni\u0142y si\u0119 licencjami \u2013 izraelski koncern IMI mia\u0142 produkowa\u0107 belgijskie karabiny, a FN Herstal \u2013 pistolety maszynowe UZI na rynek europejski. Poniewa\u017c jednak uruchomienie produkcji karabin\u00f3w FAL na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 zaj\u0119\u0142o IMI kilka lat, a\u017c do roku 1961 wi\u0119kszo\u015b\u0107 izraelskich \u201eRomat\u2019\u00f3w\u201d pochodzi\u0142a z zak\u0142ad\u00f3w FN w Herstal.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin FN FAL (\u201eRomat\u201d) wyprodukowany dla Izraela przez FN Herstal w okresie 1956-61 (oznakowanie belgijskiego producenta w postaci sprzed roku 1961). Bro\u0144 nosi liczne oznakowania i napisy, \u015bwiadcz\u0105ce zar\u00f3wno o u\u017cytkowniku (np. przepisowy symbol Si\u0142 Obronnych Izraela \u2013 stylizowana Gwiazda Dawida z mieczem oplecionym ga\u0142\u0105zk\u0105 oliwn\u0105), jak i o remontach jakie przeszed\u0142 (na niekt\u00f3rych podzespo\u0142ach widoczne s\u0105 bicia IMI). Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201eRomat\u2019y\u201d wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 charakterystycznym wygl\u0105dem, odr\u00f3\u017cniaj\u0105cym je od karabin\u00f3w FN FAL u\u017cywanych w si\u0142ach zbrojnych innych kraj\u00f3w \u2013 mia\u0142y kr\u00f3tkie drewniane \u0142o\u017ce przednie oraz perforowan\u0105 metalow\u0105 os\u0142on\u0119 komory i rury gazowej. Sama lufa nie posiada\u0142a urz\u0105dzenia wylotowego i by\u0142a przystosowana do mocowania miotacza granat\u00f3w oraz do zak\u0142adania bagnetu typu \u201eA\u201d<\/a>. Karabiny te pocz\u0105tkowo przystosowane by\u0142y zar\u00f3wno do ognia pojedynczego, jak i seryjnego, ale niebawem pozbawiono je tej drugiej mo\u017cliwo\u015bci (uznaj\u0105c za niecelow\u0105), poprzez zablokowanie prze\u0142\u0105cznika rodzaju ognia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pododdzia\u0142 izraelskich spadochroniarzy uzbrojonych w karabiny FN FAL (\u201eRomat\u201d) podczas przemarszu . Zdj\u0119cie wykona\u0142 Moshe Milner (Government Press Office) w dniu 5 czerwca 1965. National Photo Collection of Israel, D370-052, Common License<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po blisko dwudziestu latach u\u017cytkowania i wobec opracowania w\u0142asnego karabinu \u201eGalil\u201d, \u201eRomat\u2019y\u201d zacz\u0119to wycofywa\u0107 z uzbrojenia. W mi\u0119dzyczasie wzi\u0119\u0142y one udzia\u0142 we wszystkich wojnach prowadzonych przez ten kraj w latach 1956-73 (od kryzysu sueskiego poprzez wojn\u0119 sze\u015bciodniow\u0105, lokalne \u201ewojny na wyniszczenie\u201d, a\u017c po dramatyczn\u0105 wojn\u0119 Yom Kippur). Oficjalnym powodem ich wycofania by\u0142a s\u0142aba odporno\u015b\u0107 na zapiaszczenie, co jednak niezbyt jako\u015b przeszkadza\u0142o przez lata ich s\u0142u\u017cby. Co wi\u0119cej, poniewa\u017c Izrael nie by\u0142 tak\u017ce zainteresowany skorzystaniem np. z do\u015bwiadcze\u0144 brytyjskich, kt\u00f3re skutecznie rozwi\u0105za\u0142y ten problem, mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce rzeczywista przyczyna decyzji o wycofaniu FN FAL le\u017ca\u0142a gdzie indziej (i zapewne wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ch\u0119ci\u0105 przej\u015bcia na u\u017cywanie broni w\u0142asnej konstrukcji).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin FN FAL „Romat” z bagnetem oraz z nasadk\u0105 do miotania granat\u00f3w. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wersjom \u201ccalowym\u201d karabinu FN FAL, u\u017cywanym w wojskach Brytyjskiej Wsp\u00f3lnoty Narod\u00f3w po\u015bwi\u0119cony b\u0119dzie osobny artyku\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tu\u017c po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej i powrocie z wojennej emigracji (podczas kt\u00f3rej pracowa\u0142 m. in. w brytyjskiej Kr\u00f3lewskiej Wytw\u00f3rni Broni w Enfield), pan Dieudonne Saive obj\u0105\u0142 ponownie stanowisko dyrektora… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4800,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,22,136],"class_list":["post-4783","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mssikm","tag-romat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4783"}],"version-history":[{"count":47,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4783\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4844,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4783\/revisions\/4844"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}