{"id":4938,"date":"2025-01-07T15:42:20","date_gmt":"2025-01-07T14:42:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4938"},"modified":"2026-05-24T12:10:27","modified_gmt":"2026-05-24T10:10:27","slug":"zabawka-pana-tellie-karabinek-szturmowy-famas-f1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4938","title":{"rendered":"\u201eZabawka\u201d pana Telli\u00e9 \u2013 karabinek szturmowy FAMAS F1"},"content":{"rendered":"\n

W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku francuscy \u017co\u0142nierze znale\u017ali si\u0119 w sytuacji nie do pozazdroszczenia. Kraj, inwestuj\u0105cy ogromne pieni\u0105dze w rozw\u00f3j broni nuklearnej (\u201eSi\u0142y Odstraszania\u201d), marynark\u0119 wojenn\u0105 i lotnictwo, r\u00f3wnocze\u015bnie drastycznie zaniedba\u0142 sprawy uzbrojenia wojsk l\u0105dowych. Szczeg\u00f3lnie rzuca\u0142o si\u0119 w oczy zacofanie w dziedzinie indywidualnej broni strzeleckiej, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0142y g\u0142\u00f3wnie karabiny samopowtarzalne MAS 49\/56. By\u0142aby to bro\u0144 bardzo dobra, gdyby\u2026 znalaz\u0142a si\u0119 na frontach II wojny \u015bwiatowej. Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej, kiedy Francja sta\u0142a w obliczu potencjalnego konfliktu Europy Zachodniej z wojskami Uk\u0142adu Warszawskiego, karabiny te by\u0142y ju\u017c jednak praktycznie zdeklasowane przez bro\u0144 Ka\u0142asznikowa, u\u017cywan\u0105 przez przeciwnika.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin MAS 49\/56. Fot. www.thefirearms.blog<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

„Skok w nad\u015bwietln\u0105\u201d<\/strong>
Nie by\u0142o rady – armia francuska rozpocz\u0119\u0142a pilne poszukiwania nowej broni. Pomoc\u0105 ch\u0119tnie s\u0142u\u017cyli Niemcy, oferuj\u0105c sw\u00f3j dobry i sprawdzony karabin HK G3. Rzecz rozbi\u0142a si\u0119 jednak o \u00f3wczesny lokalny szowinizm \u2013 we Francji rz\u0105dzonej przez de Gaulle\u2019a i jego politycznych spadkobierc\u00f3w, nie do pomy\u015blenia by\u0142o wyposa\u017cenie \u017co\u0142nierzy w bro\u0144 zagraniczn\u0105. Nawet nie chodzi\u0142o tu o Niemc\u00f3w\u2026 po prostu nie i ju\u017c!
Zadanie opracowania nowego karabinu otrzyma\u0142 w roku 1967 pu\u0142kownik in\u017cynier Paul Telli\u00e9. Nie by\u0142o ono \u0142atwe. Nowa bro\u0144 mia\u0142a zast\u0105pi\u0107 zar\u00f3wno karabiny MAS 49\/56, jak i pistolety maszynowe MAT-49 (ca\u0142kiem udane, ale te\u017c ju\u017c do\u017cywaj\u0105ce swoich dni). Mia\u0142a by\u0107 maksymalnie prosta w obs\u0142udze i utrzymaniu, no i w og\u00f3le mia\u0142a przywr\u00f3ci\u0107 francuskiej piechocie presti\u017c i nowoczesno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Telli\u00e9 i jego zesp\u00f3\u0142 podeszli do tematu bardzo sumiennie. Przez kilka lat przeprowadzono wszechstronne badania balistyczne, taktyczno-techniczne oraz ergonomiczne. W ich rezultacie zaprojektowano bro\u0144 w uk\u0142adzie bull-pup, strzelaj\u0105c\u0105 nabojami 5,56 x 45 mm M193.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabinek FAMAS F 1. Egzemplarz z kolekcji autora, pochodz\u0105cy z niewielkiej serii fabrycznej, wyprodukowanej w 1983 i dostosowanej do strzelania amunicj\u0105 NATO (zob. informacje w artykule). Karabinki z tej serii nie trafi\u0142y do wojska, a przeznaczone by\u0142y do cel\u00f3w promocyjnych, pokazowych i testowych, zw\u0142aszcza podczas oferowania broni na eksport. Fot. autora.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kiedy w roku 1973 bro\u0144 Telli\u00e9\u2019go zaprezentowano wreszcie francuskiej generalicji, ci nie mogli uwierzy\u0107 w\u0142asnym oczom. W por\u00f3wnaniu z poprzednikiem (MAS 49\/56), a nawet z wsp\u00f3\u0142czesnymi FN FAL, HK G3, M16, czy szwajcarskim SIG 540 (kt\u00f3ry zreszt\u0105 zakupiono w niewielkiej liczbie), nowy francuski karabinek wygl\u0105da\u0142 \u201eniepowa\u017cnie\u201d, jak zabawka. Tyle tylko, \u017ce wbrew temu wygl\u0105dowi spisywa\u0142 si\u0119 najlepiej z nich – strzela\u0142 niezwykle celnie ogniem pojedynczym, mia\u0142 imponuj\u0105c\u0105 szybkostrzelno\u015b\u0107 w ogniu ci\u0105g\u0142ym, by\u0142 por\u0119czny i wygodny w obs\u0142udze, a na dodatek by\u0142 zadziwiaj\u0105co odporny na wszelkie warunki klimatyczne i trudy s\u0142u\u017cby.
Zbieranie powod\u00f3w do marudzenia i szukanie dziury w ca\u0142ym, zaj\u0119\u0142o \u201ewysokim szar\u017com\u201d jeszcze kilka lat. Przez ten czas oswojono si\u0119 jednak zar\u00f3wno z do\u015b\u0107 szokuj\u0105cym dla konserwatyst\u00f3w wygl\u0105dem karabinka, jak i przyj\u0119to wreszcie do wiadomo\u015bci jego niezaprzeczalne zalety. Ostatecznie 8 sierpnia 1977 roku karabinek wprowadzono do uzbrojenia pod nazw\u0105 FAMAS (Fusil d\u2019Assault de la Manufacture d\u2019Armes de St-Etienne<\/em>) w wersji F1.<\/p>\n\n\n\n


\u201eStare grzechy rzucaj\u0105 d\u0142ugie cienie\u2026\u201d<\/strong>
W mi\u0119dzyczasie bro\u0144 doskonalono. W roku 1979 FAMAS-y wyposa\u017cono w ogranicznik serii (trzy pociski). Bior\u0105c pod uwag\u0119 naprawd\u0119 ogromn\u0105 szybkostrzelno\u015b\u0107 karabinka (1 100 strza\u0142\u00f3w na minut\u0119, co oznacza\u0142o wystrzelenie ca\u0142ego magazynka w ci\u0105gu 1,5 sekundy), by\u0142o to ca\u0142kiem rozs\u0105dnym dodatkiem, chocia\u017c nieco skomplikowa\u0142o obs\u0142ug\u0119 \u2013 odt\u0105d FAMAS-y mia\u0142y odr\u0119bny prze\u0142\u0105cznik bezpiecznika przed spustem i umieszczony zupe\u0142nie gdzie indziej (pod kolb\u0105) prze\u0142\u0105cznik rodzaju ognia.<\/p>\n\n\n\n

Mimo tej zmiany, w broni pozostawiono dotychczasowe magazynki o pojemno\u015bci 25 naboj\u00f3w, co w praktyce umo\u017cliwia oddanie o\u015bmiu trzystrza\u0142owych serii, po kt\u00f3rych pozostaje jeden nab\u00f3j. \u017bo\u0142nierze, ze specyficznym poczuciem humoru mawiali, \u017ce jest to ostatni nab\u00f3j \u201edla siebie\u201d. Prawda by\u0142a du\u017co bardziej prozaiczna \u2013 magazynki te (jednorazowego u\u017cytku, \u0142adowane fabrycznie) zaprojektowano zanim FAMAS-y wyposa\u017cono w ograniczniki serii, a p\u00f3\u017aniej nie modyfikowano ich projektu z powod\u00f3w\u2026 biurokratycznych – cztery magazynki to 100 naboj\u00f3w, dostawy i rozch\u00f3d licz\u0105 si\u0119 \u0142atwo itp. Zreszt\u0105 te magazynki szybko sta\u0142y si\u0119 pierwsz\u0105 przyczyn\u0105 problem\u00f3w z broni\u0105 \u2013 najzwyczajniej produkowano ich za ma\u0142o jak na \u201ezasoby jednorazowe\u201d. W praktyce zatem do\u0142adowywano je w polu, ale ich konstrukcja by\u0142a na to zbyt delikatna i rych\u0142o zacz\u0119\u0142y si\u0119 zaci\u0119cia\u2026
Tym niemniej nowe karabinki szybko zadomowi\u0142y si\u0119 we francuskich wojskach. Mimo wspomnianych problem\u00f3w z magazynkami, \u017co\u0142nierze polubili swoj\u0105 bro\u0144 i nabrali do niej zaufania. Z powodu swojego wygl\u0105du FAMAS dorobi\u0142 si\u0119 tak\u017ce przezwiska \u201eClarion<\/em>\u201d (\u201eTr\u0105bka\u201d), ale wed\u0142ug do\u015b\u0107 zgodnych wypowiedzi weteran\u00f3w, wymy\u015blili je i spopularyzowali dziennikarze, a \u017co\u0142nierze ani go nie u\u017cywali, ani nawet nie byli nim jako\u015b zachwyceni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabinek FAMAS F1 z bagnetem. Pod uchwytem transportowym widoczne s\u0105: r\u0105czka napinania na g\u00f3rze komory zamkowej oraz (przed ni\u0105) odchylany celownik do strzelania granatami nasadkowymi. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tym natomiast, co opr\u00f3cz innych zalet, szczeg\u00f3lnie docenili, by\u0142a naprawd\u0119 dobrze przemy\u015blana ergonomia broni. Karabinek mo\u017ce by\u0107 obs\u0142ugiwany przez strzelc\u00f3w prawo- i lewor\u0119cznych (wymaga to tylko prze\u0142o\u017cenia plastikowej os\u0142ony okna wylotowego \u0142usek, a r\u0119koje\u015b\u0107 prze\u0142adowania znajduje si\u0119 na g\u00f3rze komory zamkowej i jest dost\u0119pna z obu stron). Integralnym wyposa\u017ceniem broni jest dw\u00f3jn\u00f3g, prawie niezauwa\u017calny po z\u0142o\u017ceniu. Nawet pas no\u015bny, mimo pozornej prostoty, umo\u017cliwia noszenie i stabilizowanie broni na kilka sposob\u00f3w, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb (zob. https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=2go9VohK_9U<\/a>).
Z biegiem lat stopniowo zacz\u0119\u0142a si\u0119 jednak ujawnia\u0107 inna wada FAMAS-\u00f3w, du\u017co powa\u017cniejsza ni\u017c kwestia magazynk\u00f3w. Ot\u00f3\u017c, jak wspomniano, zosta\u0142y one zaprojektowane pod nab\u00f3j 5,56 x 45 mm M193, ale w mi\u0119dzyczasie jako standard w NATO przyj\u0119to inny nab\u00f3j (SS109 \/ M855), chocia\u017c o identycznych wymiarach. W\u00f3wczas okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dostosowanie FAMAS do nowej amunicji wymaga\u0107 b\u0119dzie nie tylko zmiany skoku gwintu w lufie, ale i pewnych zmian wewn\u0119trznej konstrukcji broni (inaczej \u0142uski zakleszcza\u0142y si\u0119 przy odryglowaniu). Koszt tego okaza\u0142 si\u0119 nieakceptowalny dla wojska, wi\u0119c Francuzi robi\u0105c dobr\u0105 min\u0119 do z\u0142ej gry, pozostali przy \u201estarej\u201d amunicji. I jak by nie do\u015b\u0107 by\u0142o nieszcz\u0119\u015b\u0107, akurat w tym czasie rz\u0105dowa biurokracja wpad\u0142a na \u015bwietny pomys\u0142 ograniczenia wydatk\u00f3w, zamykaj\u0105c jedynego we Francji producenta amunicji nadaj\u0105cej si\u0119 do FAMAS-a\u2026 Zanim wszyscy zainteresowani zrozumieli jakie s\u0105 tego konsekwencje, by\u0142o ju\u017c \u201epozamiatane\u201d, a jedyne, co pozosta\u0142o, to rozpaczliwe wykupywanie po ca\u0142ym \u015bwiecie naboj\u00f3w M193, gdzie tylko by\u0142y dost\u0119pne.
<\/p>\n\n\n\n

„Si\u0142a z\u0142ego na jednego\u2026”<\/strong>
W tej sytuacji nale\u017ca\u0142o spojrze\u0107 prawdzie w oczy \u2013 albo nale\u017ca\u0142o jednak przeprojektowa\u0107 karabinek, albo zast\u0105pi\u0107 go inn\u0105 konstrukcj\u0105. Rozpocz\u0119to od pr\u00f3b modyfikacji, w rezultacie kt\u00f3rych wyprodukowano niewielka parti\u0119 FAMAS-\u00f3w F1 ze nowymi lufami i nieco przekonstruowanym uk\u0142adem zasilania (oferowane je tak\u017ce na eksport, ale bez powodzenia), a docelowo zaprojektowano wersj\u0119 G2 pod \u201eprawiln\u0105\u201d amunicj\u0119 NATO. By\u0142o ju\u017c jednak za p\u00f3\u017ano. Specjali\u015bci od arkuszy kalkulacyjnych zadali niebawem kolejny cios – w roku 2001 producent karabink\u00f3w, czyli wytw\u00f3rnia MAS (Manufacture d’Armes de Saint-\u00c9tienne<\/em>), nale\u017c\u0105ca w\u00f3wczas do pa\u0144stwowego koncernu zbrojeniowego GIAT tak\u017ce zosta\u0142a definitywnie zamkni\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n

I to by\u0142 gw\u00f3\u017ad\u017a do trumny FAMAS-a. Chocia\u017c ta lubiana przez \u017co\u0142nierzy bro\u0144, przetrwa\u0142a jeszcze kilkana\u015bcie lat, zanim podj\u0119to decyzj\u0119 o zast\u0105pieniu jej niemieckimi karabinkami HK-416F, jasne by\u0142o, \u017ce jej kariera ma si\u0119 ku ko\u0144cowi. Przes\u0142uchiwany w tej sprawie w roku 2016 przez parlamentarn\u0105 Komisj\u0119 Spraw Zagranicznych i Obrony \u00f3wczesny szef sztabu armii, genera\u0142 Jean-Pierre Bosser o\u015bwiadczy\u0142: \u201eNie powinni\u015bmy przywi\u0105zywa\u0107 zbyt du\u017cej wagi do karabinu jako znaku suwerenno\u015bci<\/em>\u201d. Jak wida\u0107, sporo si\u0119 we Francji zmieni\u0142o przez p\u00f3\u0142 wieku\u2026
Przy tej samej okazji, ten\u017ce genera\u0142 Bosser tak oceni\u0142 FAMAS-y: \u201e\u2026 s\u0105 przestarza\u0142e i kosztowne, nawet je\u015bli nadal s\u0105 to bardzo dobre karabiny, prawdopodobnie jedne z najlepszych na \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem precyzji<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

A co z ich u\u017cywaniem poza Francj\u0105? Uda\u0142o si\u0119 je sprzeda\u0107 do kilku zaprzyja\u017anionych kraj\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie afryka\u0144skich, jak Senegal, Gabon, czy D\u017cibuti), ale osza\u0142amiaj\u0105cego sukcesu bro\u0144 nie odnios\u0142a. Przyczynami tego by\u0142o zar\u00f3wno wspomniane wykorzystywanie nietypowej i coraz mniej dost\u0119pnej amunicji, ale przede wszystkim wysoka cena – za r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 jednego FAMAS-a mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 siedem (!) karabink\u00f3w Ka\u0142asznikowa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u017bo\u0142nierze 2 Pu\u0142ku Spadochronowego Legii Cudzoziemskiej uzbrojeni w karabinki FAMAS F1 podczas defilady 14 lipca 2013 (Dzie\u0144 Bastylii \u2013 narodowe \u015bwi\u0119to Francji) na Polach Elizejskich w Pary\u017cu. Fot. Marie-Lan Nguyen \/ licencja CC-BY 2.5<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pozostaj\u0105ce nadal w wojsku francuskim FAMAS-y serwisowane s\u0105 przez firm\u0119 Nexter Mechanics z Tulle (dawny MAT \u2013 \u201eManufacture d’Armes de Tulle<\/em>\u201d), ale zwi\u0105zane z tym koszty napraw i cz\u0119\u015bci zamiennych s\u0105 rzeczywi\u015bcie horrendalne (przyk\u0142adowo cena wyprodukowanej tam nowej iglicy dla FAMAS-a wynosi\u0142a w roku 2018 a\u017c 380 Euro, czyli oko\u0142o 1\/3 ceny ca\u0142ego karabinka HK-416F\u2026). Wszystko to powoduje, \u017ce ostatnie FAMAS-y maj\u0105 zosta\u0107 definitywnie wycofane do roku 2028.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku francuscy \u017co\u0142nierze znale\u017ali si\u0119 w sytuacji nie do pozazdroszczenia. Kraj, inwestuj\u0105cy ogromne pieni\u0105dze w rozw\u00f3j broni nuklearnej (\u201eSi\u0142y Odstraszania\u201d), marynark\u0119 wojenn\u0105 i lotnictwo, r\u00f3wnocze\u015bnie drastycznie… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4956,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,145,148,27,147,22,146],"class_list":["post-4938","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-famas-f1","tag-francja","tag-krakow","tag-legia-cudzoziemska","tag-mssikm","tag-tellie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4938","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4938"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5744,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4938\/revisions\/5744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}