{"id":4980,"date":"2025-02-13T13:51:16","date_gmt":"2025-02-13T12:51:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4980"},"modified":"2026-05-24T13:05:07","modified_gmt":"2026-05-24T11:05:07","slug":"pistolet-maszynowy-thompson-czesc-1-walentynki-w-stylu-chicagowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=4980","title":{"rendered":"Pistolet maszynowy Thompson. Cz\u0119\u015b\u0107 1: Walentynki w stylu chicagowskim"},"content":{"rendered":"\n

Ma\u0142o kt\u00f3ra bro\u0144 doczeka\u0142a si\u0119 takiej hu\u015btawki opinii na sw\u00f3j temat. Prawie sto lat temu pistolet maszynowy Thompson przebojem przyku\u0142 uwag\u0119 opinii publicznej, chocia\u017c w spos\u00f3b jednoznacznie negatywny \u2013 jako bro\u0144 gangster\u00f3w. Ta niezas\u0142u\u017cenie z\u0142a s\u0142awa (bo w tych latach wielokrotnie wi\u0119cej egzemplarzy tej broni s\u0142u\u017cy\u0142o po stronie prawa i porz\u0105dku) ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 a\u017c do czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Dopiero w\u00f3wczas Thompsony odzyska\u0142y dobre imi\u0119, wyst\u0119puj\u0105c nareszcie w roli, do jakiej je wymy\u015blono i zaprojektowano \u2013 wsparcia ameryka\u0144skich i sojuszniczych \u017co\u0142nierzy w walce z si\u0142ami z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Thompsony z kolekcji autora – od g\u00f3ry M1928A1 oraz M1A1. Na dolnym zdj\u0119ciu s\u0142ynny logotyp z autografem, nabijany na komorze zamkowej broni [fot. autora]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

A nasza opowie\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 w dniu \u015bwi\u0119tego Walentego w Chicago, w roku 1929\u2026<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u201eFrom Capone with love\u2026\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pogoda nie zach\u0119ca\u0142a do spacer\u00f3w, dlatego siedmiu m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy rankiem 14 lutego stawili si\u0119 pos\u0142usznie w gara\u017cu przy 2122 North Clark Street na wezwanie swojego szefa, ubranych by\u0142o odpowiednio – w nisko nasuni\u0119te kapelusze i p\u0142aszcze z postawionymi ko\u0142nierzami.<\/p>\n\n\n\n

George \u201eBugs<\/em>\u201d Moran, szef irlandzkiego gangu, kontroluj\u0105cego p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta (\u201eNorth Side<\/em>\u201d), mia\u0142 wa\u017cny pow\u00f3d, by wyznaczy\u0107 spotkanie w takim miejscu i w takim gronie. Planowa\u0142 bowiem mocno dopiec konkurentowi (kt\u00f3rym by\u0142 niejaki Al Capone, trz\u0119s\u0105cy reszt\u0105 Chicago) \u2013 mianowicie przechwyci\u0107 nale\u017c\u0105cy do niego transport whisky, przemycanej z Kanady. Moran zawiadomi\u0142 zatem siedmiu swoich najbardziej zaufanych ludzi, kt\u00f3rym planowa\u0142 powierzy\u0107 \u201ezwini\u0119cie\u201d transportu. Spotkanie wyznaczy\u0142 w gara\u017cu, na ty\u0142ach warsztatu nale\u017c\u0105cego do jednego z cz\u0142onk\u00f3w gangu. Nie wiedzia\u0142 tylko o jednym – rzekoma okazja by\u0142a starannie przygotowan\u0105 prowokacj\u0105 Capone\u2019a, kt\u00f3ry postanowi\u0142 za jednym zamachem pozby\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3wnego wroga i jego przybocznych.<\/p>\n\n\n\n

Punktualnie o godzinie dziewi\u0105tej przed wej\u015bciem do budynku zatrzyma\u0142 si\u0119 samoch\u00f3d policyjny, z kt\u00f3rego wyskoczy\u0142o dw\u00f3ch mundurowych. Wpadli do pomieszczenia, aresztuj\u0105c na miejscu wszystkich obecnych i stawiaj\u0105c ich pod \u015bcian\u0105. Ci nie stawiali oporu \u2013 byli przyzwyczajeni do tego, \u017ce policja czasami musia\u0142a si\u0119 wykaza\u0107 aktywno\u015bci\u0105, a ca\u0142\u0105 akcj\u0119, jak zawsze, zako\u0144czy wr\u0119czenie \u0142ap\u00f3wki i \u201ewyja\u015bnienie nieporozumienia\u201d. Tym razem jednak mia\u0142o by\u0107 inaczej.<\/p>\n\n\n\n

W \u015blad za policjantami do gara\u017cu w\u015blizgn\u0119li si\u0119 kolejni dwaj osobnicy, tym razem w ubraniach cywilnych i d\u0142ugich p\u0142aszczach. Sekundy p\u00f3\u017aniej rozleg\u0142 si\u0119 og\u0142uszaj\u0105cy grzmot wystrza\u0142\u00f3w. Kompletnie zaskoczeni, stoj\u0105cy pod murem z podniesionymi r\u0119koma gangsterzy Morana bezw\u0142adnie walili si\u0119 na ziemie, zastygaj\u0105c w dziwacznych pozycjach. Po chwili by\u0142o ju\u017c po wszystkim, a okoliczni gapie, kt\u00f3rzy zwr\u00f3cili uwag\u0119 na odg\u0142osy strzelaniny, zauwa\u017cyli tylko, jak z budynku wysz\u0142o czterech ludzi, w tym dw\u00f3ch w policyjnych mundurach. Ca\u0142a czw\u00f3rka wsiad\u0142a do samochodu, kt\u00f3ry natychmiast odjecha\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Chicago – masakra w dniu \u015aw. Walentego 1929. Na zdj\u0119ciu g\u00f3rnym: t\u0142um reporter\u00f3w i gapi\u00f3w przed miejscem zbrodni [fot. domena publiczna]. Na dolnym zdj\u0119ciu oba u\u017cyte w\u00f3wczas Thompsony. Identyfikacji broni dokona\u0142 policyjny ekspert Calvin Goddard na podstawie \u015blad\u00f3w pozostawionych na pociskach i \u0142uskach (fot. https:\/\/athlonoutdoors.com)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Policja (tym razem prawdziwa) znalaz\u0142a na miejscu sze\u015bciu zabitych i jednego konaj\u0105cego, kt\u00f3ry zanim zmar\u0142 zd\u0105\u017cy\u0142 odpowiedzie\u0107 na pytanie, kto do niego strzela\u0142. Odpowied\u017a ta, zgodna z gangsterskim kodeksem, brzmia\u0142a: \u201eNikt\u2026<\/em>\u201d. Dziwna przewrotno\u015b\u0107 losu spowodowa\u0142a jednak, \u017ce z zamachu wyszed\u0142 bez szwanku ten, kt\u00f3ry przede wszystkim mia\u0142 zgin\u0105\u0107. Moran, co rzadko mu si\u0119 zdarza\u0142o, akurat tego dnia sp\u00f3\u017ani\u0142 si\u0119 na spotkanie, kt\u00f3re sam zwo\u0142a\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Z pod\u0142ogi gara\u017cu zebrano siedemdziesi\u0105t \u0142usek pochodz\u0105cych z dw\u00f3ch egzemplarzy pistolet\u00f3w maszynowych Thompson M1921. Tego dnia bro\u0144 ta na zawsze wesz\u0142a do historii i sta\u0142a si\u0119 gwiazd\u0105 medi\u00f3w oraz masowej kultury. Nazwisk sprawc\u00f3w \u201emasakry w dniu \u015awi\u0119tego Walentego\u201d oficjalnie nie ustalono nigdy, chocia\u017c zemsta Morana dosi\u0119g\u0142a kilku podejrzewanych o udzia\u0142 w niej. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, policja przechwyci\u0142a w domu gangstera Freda Burke\u2019a oba egzemplarze u\u017cytej w\u00f3wczas broni (o numerach seryjnych 2347 i 7580, dzisiaj przechowywane w zbrojowni Biura Szeryfa Berrien County w stanie Michigan), ale sam Burke zmar\u0142 w wi\u0119zieniu zanim udowodniono jego udzia\u0142 w tej zbrodni.<\/p>\n\n\n\n

\u201eWymiatacz okop\u00f3w\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dok\u0142adnie 15 lat przed walentynkow\u0105 masakr\u0105 w Chicago, Europa zafundowa\u0142a sobie rze\u017a na du\u017co wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. \u015awiat nie widzia\u0142 jeszcze podobnej eksterminacji w okopach. Kolejne bitwy z lat 1914, 1915 i 1916 by\u0142y coraz bardziej krwawe i coraz bardziej bezsensowne. Zdobycie kilku kilometr\u00f3w terenu, kosztem \u015bmierci tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, og\u0142aszano teraz \u201eniebywa\u0142ym sukcesem\u201d…<\/p>\n\n\n\n

W neutralnych w\u00f3wczas Stanach Zjednoczonych nie brakowa\u0142o ludzi, kt\u00f3rzy z coraz wi\u0119kszym zaniepokojeniem przygl\u0105dali si\u0119 rozwojowi sytuacji. Politycy, a tak\u017ce liczni obywatele martwili si\u0119 perspektyw\u0105 wci\u0105gni\u0119cia kraju w konflikt za oceanem, za\u015b wojskowi zastanawiali si\u0119 (na razie teoretycznie) nad rozwi\u0105zaniem problemu \u201ewojny pozycyjnej\u201d. W\u015br\u00f3d najpilniejszych obserwator\u00f3w i analityk\u00f3w bitew toczonych w odleg\u0142ej Europie, znajdowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce emerytowany pu\u0142kownik John Taliaferro Thompson.<\/p>\n\n\n\n

Thompson patrzy\u0142 na europejskie zmagania z do\u015b\u0107 specyficznego punktu widzenia. Praktycznie ca\u0142\u0105 swoj\u0105 karier\u0119 w wojsku sp\u0119dzi\u0142 zajmuj\u0105c si\u0119 logistyk\u0105. Jako m\u0142ody oficer, zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 podczas wojny ameryka\u0144sko-hiszpa\u0144skiej (1898), kiedy odpowiada\u0142 za organizacj\u0119 dostaw uzbrojenia dla ameryka\u0144skich si\u0142 ekspedycyjnych genera\u0142a Williama R. Shaftera, prowadz\u0105cych dzia\u0142ania na Kubie. Podczas gdy wojska walcz\u0105ce na innych frontach tej wojny, mia\u0142y ogromne k\u0142opoty z ogarni\u0119ciem dostaw sprz\u0119tu i amunicji, u Shaftera wszystko dzia\u0142a\u0142o jak w zegarku, walnie przyczyniaj\u0105c si\u0119 do sukcesu kampanii kuba\u0144skiej. Nic dziwnego zatem, \u017ce tu\u017c po niej Thompson, maj\u0105c w\u00f3wczas 38 lat, zosta\u0142 najm\u0142odszym pu\u0142kownikiem w ca\u0142ej U.S. Army, a wkr\u00f3tce powierzono mu tak\u017ce kierowanie Wydzia\u0142em Broni Strzeleckiej Departamentu Uzbrojenia. Niekt\u00f3re z jego decyzji na tym stanowisku mia\u0142y wp\u0142yw na uzbrojenie ameryka\u0144skich \u017co\u0142nierzy przez kolejne dziesi\u0119ciolecia \u2013 zw\u0142aszcza przyj\u0119cie nowego wzoru naboju, s\u0142ynnej \u201eczterdziestki pi\u0105tki\u201d Browninga (kalibru 0,45 cala, czyli 11,43 mm) i strzelaj\u0105cego nim pistoletu Colt M1911. W listopadzie 1914 Thompson odszed\u0142 z wojska i zosta\u0142 zatrudniony na kierowniczym stanowisku w firmie Remington.<\/p>\n\n\n\n

Analizuj\u0105c przebieg bitew Wielkiej Wojny (jak w\u00f3wczas nazywano I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105), Thompson skupi\u0142 si\u0119 na jednym z kluczowych moment\u00f3w star\u0107 \u2013 tym, co dzia\u0142o si\u0119, gdy atakuj\u0105ca piechota pokonawszy \u201eziemi\u0119 niczyj\u0105\u201d wpada\u0142a do transzei wroga. Rozpoczyna\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas brutalna walka wr\u0119cz, w kt\u00f3rej karabiny (zw\u0142aszcza z bagnetami) cz\u0119sto okazywa\u0142y si\u0119 niepor\u0119czne, granaty by\u0142y broni\u0105 zbyt \u201eobosieczn\u0105\u201d, a pistolety czy rewolwery mia\u0142y zbyt ma\u0142a szybkostrzelno\u015b\u0107 praktyczn\u0105. W rezultacie, w g\u0142\u0119bokich okopach w ruch sz\u0142y pi\u0119\u015bci, kastety i no\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Thompson szybko wpad\u0142 na pomys\u0142, \u017ce gdyby szturmuj\u0105cych uzbroi\u0107 w lekk\u0105, indywidualn\u0105 bro\u0144 maszynow\u0105, w\u00f3wczas \u201eoczyszczanie\u201d transzei nast\u0119powa\u0142oby szybko, skutecznie (jakkolwiek cynicznie to brzmi) i z du\u017co mniejszymi stratami w\u0142asnymi. Do identycznych wniosk\u00f3w doszli zreszt\u0105 w tym czasie tak\u017ce Niemcy i W\u0142osi, kt\u00f3rzy rozpocz\u0119li prace nad tak\u0105 w\u0142a\u015bnie broni\u0105 nowej generacji \u2013 pistoletami  maszynowymi.<\/p>\n\n\n\n

Potencjalny rynek na now\u0105 bro\u0144 wygl\u0105da\u0142 na tyle obiecuj\u0105co, \u017ce Thompson postanowi\u0142 odej\u015b\u0107 z Remingtona i zacz\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0107 na w\u0142asny rachunek. W roku 1916 za\u0142o\u017cy\u0142 firm\u0119 \u201eAuto Ordnance\u201d, maj\u0105c\u0105 produkowa\u0107 bro\u0144, jakiej jeszcze nie by\u0142o. Plany by\u0142y ambitne, ale pocz\u0105tki skromne. Ca\u0142a firma mie\u015bci\u0142a si\u0119 w jednym pomieszczeniu biurowym, a jej mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne by\u0142y zerowe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pierwszowojenne \u201ewymiatacze okop\u00f3w\u201d. Od g\u00f3ry: niemiecki Bergman MP-18 (konstr. Hugo Schmeisser), w\u0142oska Beretta M1918 (konstr. Tullio Marengoni) oraz nieuko\u0144czony pierwszy prototyp \u201ePersuadera<\/em>\u201d Thompsona (konstr. Oscar Payne i Theodore Eickhoff)  [fot. domena publiczna]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Thompson mia\u0142 jednak talent do wyszukiwania uzdolnionych i kompetentnych ludzi oraz do zach\u0119cania ich do wsp\u00f3\u0142pracy. Jego wsp\u00f3lnikiem zosta\u0142 John Bell Blish, w\u0142a\u015bciciel patentu na konstrukcj\u0119 zamka broni ryglowanego zmienn\u0105 si\u0142a tarcia (ta w\u0142a\u015bnie konstrukcja mia\u0142a zosta\u0107 wykorzystana w nowej broni). Stanowisko g\u0142\u00f3wnego in\u017cyniera firmy obj\u0105\u0142 Theodore Eickhoff, kt\u00f3rego najbli\u017cszym wsp\u00f3\u0142pracownikiem zosta\u0142 m\u0142ody (w\u00f3wczas zaledwie 22-letni) Oscar Payne. Pieni\u0105dze raczkuj\u0105cej firmie zapewni\u0142 finansista Thomas F. Ryan.<\/p>\n\n\n\n

Ta w\u0142a\u015bnie ekipa mia\u0142a stworzy\u0107 bro\u0144, dla kt\u00f3rej Thompson okre\u015bli\u0142 nast\u0119puj\u0105ce wymagania: \u201c\u2026 ma to by\u0107 ma\u0142y karabin maszynowy, kt\u00f3ry wystrzeli 50 \u2013 100 pocisk\u00f3w, a b\u0119dzie przy tym tak lekki, \u017ce \u017co\u0142nierz da rad\u0119 przeczo\u0142ga\u0107 si\u0119 z nim do kolejnej transzei i wystrzela\u0107 samodzielnie ca\u0142\u0105 kompani\u0119 wroga<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Gdy wiosn\u0105 1917 roku Stany Zjednoczone przyst\u0105pi\u0142y do wojny, Thompsona ponownie powo\u0142ano do Armii, gdzie natychmiast otrzyma\u0142 awans na genera\u0142a i stanowisko szefa arsena\u0142\u00f3w (wojskowych centr\u00f3w remontowania i dystrybucji uzbrojenia strzeleckiego). W tym czasie Payne przy wsparciu Eickhoffa zaprojektowa\u0142 i skonstruowa\u0142 bro\u0144, kt\u00f3r\u0105 z pewn\u0105 doz\u0105 czarnego humoru, okre\u015blano \u201emiot\u0142\u0105 okopow\u0105\u201d, \u201ePrzekonywaczem\u201d, czy (bardziej dosadnie) \u201eUnicestwiaczem\u201d. Mog\u0142o by si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce los u\u015bmiecha si\u0119 do genera\u0142a \u2013 jego koncepcje przyoblek\u0142y si\u0119 w konkretn\u0105 konstrukcj\u0119, a obecnie piastowane stanowisko dawa\u0142o mu wp\u0142yw na przyj\u0119cie tej konstrukcji do uzbrojenia i sprawdzenie jej skuteczno\u015bci na frontach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Tw\u00f3rcy przysz\u0142ej legendy. Od lewej: Oscar V. Payne, John T. Thompson, Theodore H. Eickhoff [fot. domena publiczna]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W mi\u0119dzyczasie rozstrzygni\u0119to te\u017c kwesti\u0119 oficjalnej nazwy broni. Ot\u00f3\u017c podobno sam Thompson zaproponowa\u0142, aby nazwa\u0107 konstrukcj\u0119 \u201eThe Payne Sub-machine Gun<\/em>\u201d. Drugi cz\u0142on tej nazwy (\u201eSub-machine Gun<\/em>\u201d) wskazywa\u0142 wyra\u017anie na jej postrzeganie jako pomniejszonej wersji karabinu maszynowego (\u201eMachine Gun<\/em>\u201d), a co do pierwszego, genera\u0142 uzasadni\u0142 go z du\u017cym poczuciem humoru: \u201eTo ty Oscar, jak matka da\u0142e\u015b \u017cycie naszemu dziecku<\/em>\u201d. Payne zareagowa\u0142 w podobnym stylu, odpowiadaj\u0105c: \u201eTo prawda panie generale, ale jednak dziecko zawsze nosi nazwisko ojca<\/em>\u201d. W tej historii istotna jest tak\u017ce gra s\u0142\u00f3w \u2013 nazwisko Payne wymawia si\u0119 tak samo, jak s\u0142owo \u201epain<\/em>\u201d (\u201eb\u00f3l\u201d), a nazwa \u201ebol\u0105cy pistolet maszynowy\u201d wygl\u0105da\u0142aby chyba niezbyt zach\u0119caj\u0105co\u2026<\/p>\n\n\n\n

[Druga cz\u0119\u015b\u0107 artyku\u0142u dost\u0119pna jest tutaj<\/a>]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ma\u0142o kt\u00f3ra bro\u0144 doczeka\u0142a si\u0119 takiej hu\u015btawki opinii na sw\u00f3j temat. Prawie sto lat temu pistolet maszynowy Thompson przebojem przyku\u0142 uwag\u0119 opinii publicznej, chocia\u017c w spos\u00f3b jednoznacznie negatywny \u2013 jako… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3295,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,149,22,150,67],"class_list":["post-4980","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-m1928","tag-mssikm","tag-payne","tag-thompson"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4980"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5759,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4980\/revisions\/5759"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3295"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}