{"id":5357,"date":"2025-07-26T13:58:11","date_gmt":"2025-07-26T11:58:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5357"},"modified":"2025-10-29T22:07:06","modified_gmt":"2025-10-29T21:07:06","slug":"karabin-samopowtarzalny-swt-40-pechowy-nastepca-mosina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5357","title":{"rendered":"Karabin samopowtarzalny SWT-40. Pechowy nast\u0119pca Mosina"},"content":{"rendered":"\n

Ten karabin mia\u0142 zapewni\u0107 piechocie Armii Czerwonej zupe\u0142nie now\u0105 jako\u015b\u0107. Stare Mosiny, opracowane jeszcze w zamierzch\u0142ych czasach caratu, mia\u0142y odej\u015b\u0107 w zapomnienie, a uzbrojeni w SWT-40 krasnoarmiejcy mieli ze \u015bpiewem na ustach wznie\u015b\u0107 czerwone sztandary zwyci\u0119stwa nad ca\u0142ym \u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n

Co\u015b jednak posz\u0142o nie tak\u2026<\/p>\n\n\n\n


Dobry, nowoczesny, za delikatny\u2026<\/strong><\/strong>
Karabin SWT (SWT = „\u0421\u0430\u043c\u043e\u0437\u0430\u0440\u044f\u0434\u043d\u0430\u044f B\u0438\u043d\u0442\u043e\u0432\u043a\u0430 \u0422\u043e\u043a\u0430\u0440\u0435\u0432\u0430<\/em>” \/ \u201eSamopowtarzalny Karabin Tokariewa”) zwany tak\u017ce SWT-40 (dla odr\u00f3\u017cnienia od poprzedniej wersji SWT-38 produkowanej w niewielkich ilo\u015bciach), stanowi\u0142 uwie\u0144czenie prawie trzydziestoletnich prac konstruktora nad broni\u0105 samopowtarzaln\u0105. Przyj\u0119to go do uzbrojenia Armii Czerwonej wiosn\u0105 1939 roku, jako zasadniczy komponent nowej generacji broni piechoty (w sk\u0142ad kt\u00f3rego mia\u0142y wej\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c pistolety Wojewodina, pistolety maszynowe Szpagina \u201ePPSz\u201d<\/a> oraz karabiny maszynowe Diegtiariewa DS-39). W ramach tego systemu SWT-40 mia\u0142y zast\u0105pi\u0107 w\u0142a\u015bnie karabiny powtarzalne Mosina \u2013 wiekowe i do\u015b\u0107 siermi\u0119\u017cne, ale przy tym niezawodne i proste w obs\u0142udze.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin SWT-40 z kolekcji autora. Egzemplarz o numerze seryjnym ZG 775 (cyrylic\u0105: \u0417\u0413 775), wyprodukowany w 1941 przez Fabryk\u0119 Nr 460 w Podolsku. Bro\u0144 w pi\u0119knym stanie, co zawdzi\u0119cza remontowi kapitalnemu w 5 Arsenale GAU (G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Artylerii Ministerstwa Obrony), miasto A\u0142atyr. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jak si\u0119 jednak wkr\u00f3tce okaza\u0142o, z planowanych nowych modeli broni, w wojsku osta\u0142y si\u0119 jedynie karabiny SWT-40 i \u201epepesze\u201d, gdy\u017c wielkoseryjnej produkcji pistolet\u00f3w Wojewodina i karabin\u00f3w maszynowych DS-39 nie zd\u0105\u017cono uruchomi\u0107 przed wybuchem wojny radziecko-niemieckiej (a p\u00f3\u017aniej nikt nie mia\u0142 do tego g\u0142owy).<\/p>\n\n\n\n

Z kolei karabiny SWT-40 szybko pad\u0142y ofiar\u0105 niskich kompetencji radzieckiego przemys\u0142u oraz przeci\u0119tnych so\u0142dat\u00f3w. Nowa bro\u0144 stawia\u0142a bowiem przed wytw\u00f3rcami wysokie wymagania \u2013 zar\u00f3wno co do u\u017cywanych materia\u0142\u00f3w, technologii ich obr\u00f3bki, jak i precyzji wykonania. Dla wykwalifikowanych specjalist\u00f3w w prototypowniach nie stanowi\u0142o to problemu, ale dla wi\u0119kszo\u015bci robotnik\u00f3w fabrycznych (produkuj\u0105cych dot\u0105d proste i ma\u0142o wymagaj\u0105ce Mosiny) sta\u0142o si\u0119 barier\u0105 trudn\u0105 do pokonania. Notoryczne niedotrzymywanie tolerancji wymiarowych spowodowa\u0142o, \u017ce nawet magazynki do SWT, podobnie jak magazynki b\u0119bnowe do \u201ePepesz\u201d, tak\u017ce wymaga\u0142y indywidualnego pasowania do broni. Normatyw wynosi\u0142 pocz\u0105tkowo trzy, a od roku 1942 \u2013 dwa magazynki na karabin (reszt\u0119 amunicji noszono w pi\u0119cionabojowych \u0142\u00f3dkach, z kt\u00f3rych do\u0142adowywano magazynki). Na to wszystko na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 jeszcze \u201ekultura techniczna\u201d przeci\u0119tnych czerwonoarmist\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie ko\u0142cho\u017anik\u00f3w z poboru, czy przys\u0142owiowych \u201eAzjat\u00f3w\u201d – cz\u0119sto prymitywnych i niepi\u015bmiennych). Nie min\u0119\u0142o wiele czasu, a \u017co\u0142nierze zacz\u0119li narzeka\u0107 na delikatno\u015b\u0107 oraz zawodno\u015b\u0107 swoich nowych karabin\u00f3w. Faktem jest, \u017ce rzeczywi\u015bcie rozwi\u0105zanie automatyki z t\u0142okiem gazowym o kr\u00f3tkim skoku i bez rury gazowej (t\u0142ok chroniony by\u0142 jedynie perforowan\u0105 os\u0142on\u0105 blaszan\u0105) okaza\u0142o si\u0119 by\u0107 s\u0142abym punktem konstrukcji, do\u015b\u0107 podatnym na zanieczyszczenia w warunkach polowych, ale swoje dok\u0142ada\u0142a niechlujno\u015b\u0107 u\u017cytkownik\u00f3w i brutalne traktowanie broni (SWT to jednak nie by\u0142 \u201eklekocz\u0105cy\u201d Mosin, mog\u0105cy znie\u015b\u0107 prawie wszystko).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Detale karabinu SWT-40. Od g\u00f3ry: (1) numer seryjny na boku komory zamkowej, (2) liczne bicia kontroli technicznej, a w\u015br\u00f3d nich rok produkcji i znak Fabryki nr 460 na wierzchu komory zamkowej, (3) poprzedni, cz\u0119\u015bciowo zatarty i nowy numer seryjny na kolbie. Podczas remontu wykorzystano zar\u00f3wno nowe cz\u0119\u015bci (np. zamek o specyficznym kolorze, wynikaj\u0105cym z obr\u00f3bki cieplno-chemicznej stosowanej w procesie produkcji w latach 1942-44), jak i cz\u0119\u015bci z innego egzemplarza SWT-40, na kt\u00f3rych na starych oznakowaniach nabito lub naniesiono elektropisem nowe, aby uzyska\u0107 formaln\u0105 zgodno\u015b\u0107 numeryczn\u0105 karabinu po remoncie. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Koniec ko\u0144c\u00f3w, w rezultacie mno\u017c\u0105cych si\u0119 meldunk\u00f3w o zaci\u0119ciach i niesprawno\u015bciach, powr\u00f3cono do masowego wytwarzania karabin\u00f3w i karabink\u00f3w Mosina, natomiast produkcj\u0119 SWT-40 coraz bardziej ograniczano, a na pocz\u0105tku 1945 w og\u00f3le zako\u0144czono. \u0141\u0105cznie wyprodukowano ich ponad p\u00f3\u0142tora miliona, co oznacza, \u017ce w okresie II wojny \u015bwiatowej, mimo swoich wad, SWT-40 by\u0142 drugim na \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci karabinem samopowtarzalnym po ameryka\u0144skim „Garand M1” (kt\u00f3rych podczas wojny wyprodukowano blisko 4 miliony, a po wojnie do\u0142o\u017cono jeszcze kolejny milion z kawa\u0142kiem).
Swoisty komentarz do historii SWT-40 stanowi fakt, \u017ce zdobycznych egzemplarzy ch\u0119tnie u\u017cywali Niemcy i Finowie (ci ostatni jeszcze d\u0142ugo po wojnie), jako\u015b przy tym nie narzekaj\u0105c na ich zawodno\u015b\u0107…<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Karabin SWT-40 z bagnetem produkcji wojennej, prawdopodobnie z lat 1943-44, na co wskazuje oksydowana g\u0142ownia i \u201erozklepana\u201d pochwa. W tym okresie bagnety do SWT-40 wytwarzane by\u0142y w Fabrykach Nr 54 (Z\u0142atoust) oraz Nr 314 (Miednogorsk). Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Istnia\u0142a tak\u017ce wersja karabinu SWT-40, dostosowana do prowadzenia ognia seryjnego, oznaczona AWT-40. Prawdopodobnie inspirowano si\u0119 w tym przypadku koncepcj\u0105 ameryka\u0144skiego BAR-a, ale w por\u00f3wnaniu z nim karabin Tokariewa by\u0142 zdecydowanie za lekki, by m\u00f3c prowadzi\u0107 celny seryjny ogie\u0144 tak siln\u0105 amunicj\u0105. W rezultacie, wyprodukowano jedynie niewielk\u0105 liczb\u0119 karabin\u00f3w AWT-40 i bardzo szybko wycofano je z uzbrojenia.<\/p>\n\n\n\n


Karabin \u201ePani \u015amier\u0107\u201d <\/strong>
Cofnijmy si\u0119 jednak do roku 1942. W jego drugiej po\u0142owie, kiedy Armia Czerwona wci\u0105\u017c dostawa\u0142a t\u0119gi \u0142omot, do Stan\u00f3w Zjednoczonych zawita\u0142a liczna radziecka delegacja. Jej celem by\u0142o pozyskanie ameryka\u0144skiej opinii publicznej dla sprawy wsp\u00f3lnej walki (jako, \u017ce nie wszyscy Amerykanie podchodzili z entuzjazmem do wspierania kraju, kt\u00f3ry jeszcze niedawno wygra\u017ca\u0142 \u201ekapitalistom i bur\u017cujom\u201d, a teraz \u017cebra\u0142 u nich o pomoc).
W sk\u0142adzie tej delegacji znalaz\u0142a si\u0119 tak\u017ce m\u0142oda Ukrainka, starszy sier\u017cant Ludmi\u0142a Pawliczenko. W\u015br\u00f3d tabunu politruk\u00f3w i propagandzist\u00f3w, by\u0142a jedn\u0105 z zaledwie dw\u00f3ch os\u00f3b (obok W\u0142adimira N. Pczelincewa), kt\u00f3re naprawd\u0119 walczy\u0142y na froncie. Oboje byli snajperami, a Ludmi\u0142a pozosta\u0142a do dzisiaj najskuteczniejsz\u0105 w tej kategorii kobiet\u0105. W lipcu 1941 zg\u0142osi\u0142a si\u0119 na ochotnika do wojska, gdzie najpierw pr\u00f3bowano zrobi\u0107 z niej sanitariuszk\u0119, ale ostatecznie skierowano do szko\u0142y snajper\u00f3w. Opr\u00f3cz jej determinacji, zdecydowanie pom\u00f3g\u0142 w tym fakt, \u017ce jeszcze przed wojn\u0105 jako studentka zdoby\u0142a bardzo cenion\u0105 i wcale nie\u0142atw\u0105 do uzyskania oznak\u0119 \u201eStrzelca Woroszy\u0142owskiego\u201d.
W ci\u0105gu kolejnych dziewi\u0119ciu miesi\u0119cy Pawliczenko, s\u0142u\u017c\u0105c pod Odess\u0105 i Sewastoplem w 25 Czapajewskiej Dywizji Strzeleckiej zabi\u0142a 309 \u017co\u0142nierzy rumu\u0144skich i niemieckich. Chocia\u017c obecnie ta liczba bywa poddawana w w\u0105tpliwo\u015b\u0107, podobnie jak niekt\u00f3re historie o jej pojedynkach z niemieckimi snajperami, jednak nikt nie zakwestionowa\u0142 jej odwagi oraz znacznego \u201efrontowego dorobku\u201d, kt\u00f3ry zreszt\u0105 przyp\u0142aci\u0142a kilkoma powa\u017cnymi zranieniami. Po kolejnym z nich, w czerwcu 1942 wycofano j\u0105 z frontu. Mia\u0142a odt\u0105d wspiera\u0107 wysi\u0142ek wojenny w inny spos\u00f3b \u2013 od sierpnia 1942 do stycznia 1943 wys\u0142ano j\u0105 do USA i Wlk. Brytanii wraz ze wspomnian\u0105 misj\u0105 propagandow\u0105.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Ludmi\u0142a Pawliczenko z karabinem SWT-40, kt\u00f3rym pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bciej ni\u017c Mosinem 91\/30. Zdj\u0119cie wykonano w okresie pomi\u0119dzy lipcem 1942 (kiedy otrzyma\u0142a pierwszy Order Lenina), a pa\u017adziernikiem 1943 (kiedy otrzyma\u0142a Z\u0142ot\u0105 Gwiazd\u0119 Bohatera ZSRR i drugi Order Lenina). Kolorowanie wsp\u00f3\u0142czesne, FB: \u201eWW2 Colourized Photos\u201d<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Jej pobyt w Stanach mia\u0142 zaskakuj\u0105cy przebieg. Szybko sta\u0142a si\u0119 ulubienic\u0105 ameryka\u0144skiej prasy, chocia\u017c dziennikarze mieli spory problem z pogodzeniem wizerunku drobnej i sympatycznej dwudziestoparolatki z jej \u015bmierciono\u015bn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105, co poskutkowa\u0142o nadaniem jej dwuznacznego okre\u015blenia „Lady Death”. Na fali popularno\u015bci zosta\u0142a tak\u017ce pierwsz\u0105 w historii osob\u0105 z ZSRR przyj\u0119t\u0105 na prywatnym spotkaniu przez prezydenta USA (Franklina D. Roosevelta), a w dodatku zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z Pierwsz\u0105 Dam\u0105, kt\u00f3ra „matkowa\u0142a jej” podczas pobytu w Stanach. Ta niezwyk\u0142a przyja\u017a\u0144 przetrwa\u0142a a\u017c do \u015bmierci Eleonory Roosevelt, kt\u00f3rej podczas powojennej prywatnej podr\u00f3\u017cy do ZSRR w roku 1957 uda\u0142o si\u0119 ponownie spotka\u0107 z Ludmi\u0142\u0105 w jej mieszkaniu w Moskwie.<\/p>\n\n\n\n


W armii Andersa i w armii Berlinga\u2026<\/strong>
W historii SWT-40 s\u0105 – jak\u017ce by inaczej – r\u00f3wnie\u017c i akcenty polskie. P\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1941 roku, w karabiny te uzbrojono naszych \u017co\u0142nierzy z formowanej w ZSRR Armii Polskiej genera\u0142a Andersa. Nie by\u0142o ich zbyt wiele (zreszt\u0105 w og\u00f3le ZSRR przydziela\u0142 uzbrojenie polskim jednostkom do\u015b\u0107 oszcz\u0119dnie, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o znikomych dostawach amunicji), wi\u0119c w pierwszej kolejno\u015bci otrzyma\u0142 je \u201eBatalion S”, przeznaczony do zada\u0144 specjalnych oraz ochrony sztabu. Do batalionu tego przydzielano starannie wybranych, najlepszych \u017co\u0142nierzy, a jego dow\u00f3dc\u0105 mianowano \u00f3wczesnego rotmistrza Zbigniewa Kiedacza (oficera, kt\u00f3ry we wrze\u015bniu 1939 s\u0142u\u017cy\u0142 w Nowogr\u00f3dzkiej Brygadzie Kawalerii gen. Andersa i do kt\u00f3rego Anders mia\u0142 stuprocentowe zaufanie). Kiedacz by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 wyj\u0105tkowo wymagaj\u0105cym i twardym, trzymaj\u0105cym w swojej jednostce \u017celazn\u0105 dyscyplin\u0119, co przynios\u0142o mu niebawem \u201ehonorowe\u201d miejsce w \u017curawiejce:
\u201eLepiej zgin\u0105\u0107 na dnie sracza,
Ni\u017ali s\u0142u\u017cy\u0107 u Kiedacza<\/em>\u201d
<\/p>\n\n\n\n

Karabiny SWT-40 zdano (wraz z innym uzbrojeniem) przed ewakuacj\u0105 Armii do Iraku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
SWT-40 w polskich r\u0119kach. Z lewej \u2013 u piechur\u00f3w genera\u0142a Andersa (fot. Instytut Polski im. Gen. Sikorskiego w Londynie, domena publiczna), po prawej \u2013 w 1 Dywizji Piechoty im. Ko\u015bciuszki podczas bitwy pod Lenino (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe NAC 37-842-3, domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nieco ponad rok p\u00f3\u017aniej, latem 1943, karabiny Tokariewa znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce na wyposa\u017ceniu \u017co\u0142nierzy 1 Dywizji Piechoty im. Ko\u015bciuszki, kt\u00f3rej \u017co\u0142nierze u\u017cywali ich mi\u0119dzy innymi w krwawej, a zarazem bezsensownej bitwie pod Po\u0142zuchami \/ Trygubow\u0105 (nazwan\u0105 p\u00f3\u017aniej bitw\u0105 pod Lenino). P\u00f3\u017aniej pewn\u0105 liczb\u0119 SWT-40 otrzyma\u0142y tak\u017ce pododdzia\u0142y 2 i 3 Dywizji Piechoty.
Podobnie, jak w Armii Czerwonej, tak samo i w jednostkach Wojska Polskiego \u017co\u0142nierze szybko znienawidzili t\u0119 bro\u0144, oczywi\u015bcie z tych samych powod\u00f3w \u2013 cz\u0119stych zaci\u0119\u0107. Takie same by\u0142y te\u017c i praprzyczyny tego \u2013 zbyt kr\u00f3tkie i zbyt pobie\u017cne wyszkolenie prostych \u017co\u0142nierzy. W rezultacie, tak\u017ce i w polskich dywizjach, przy ka\u017cdej mo\u017cliwej okazji SWT-40 zast\u0119powano niezawodnymi karabinami Mosina.<\/p>\n\n\n\n


Do\u015b\u0107 nieliczne egzemplarze SWT-40 dotrwa\u0142y w r\u00f3\u017cnych formacjach LWP i KBW a\u017c do ko\u0144ca lat czterdziestych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ten karabin mia\u0142 zapewni\u0107 piechocie Armii Czerwonej zupe\u0142nie now\u0105 jako\u015b\u0107. Stare Mosiny, opracowane jeszcze w zamierzch\u0142ych czasach caratu, mia\u0142y odej\u015b\u0107 w zapomnienie, a uzbrojeni w SWT-40 krasnoarmiejcy mieli ze \u015bpiewem… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5374,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,22,162,139,163],"class_list":["post-5357","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mssikm","tag-swt-40","tag-tokariew","tag-wojsko-polskie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5357"}],"version-history":[{"count":51,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5357\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5642,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5357\/revisions\/5642"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}