Amunicyjna rewolucja<\/strong>
W samym apogeum tytanicznej bitwy na \u0141uku Kurskim, 15 lipca 1943 roku, w Narodowym Komisariacie (Ministerstwie) Uzbrojenia ZSRR odby\u0142o si\u0119 spotkanie robocze po\u015bwi\u0119cone przysz\u0142o\u015bci broni strzeleckiej w Armii Czerwonej. Tematem spotkania by\u0142 nowy rodzaj amunicji (tzw. naboje po\u015brednie) jaki podczas wojny wprowadzili Niemcy oraz Amerykanie, a uczestnicy rzeczonego spotkania mieli oceni\u0107 ewentualne korzy\u015bci wprowadzenia podobnej amunicji we w\u0142asnych si\u0142ach zbrojnych.
Przeanalizowano dwa typy broni, strzelaj\u0105cej takimi nabojami – zdobyczne niemieckie MKb.42(H) i otrzymane z USA karabinki M1. Rezultatem tej oraz kolejnych narad, sta\u0142a si\u0119 decyzja o opracowaniu w\u0142asnego naboju po\u015bredniego kalibru 7,62 mm, przy czym zdecydowano o p\u00f3j\u015bciu drog\u0105 niemieck\u0105 – skr\u00f3ceniu \u0142uski naboju karabinowego (nab\u00f3j ameryka\u0144ski wywodzi\u0142 si\u0119 dla odmiany z naboju pistoletowego, kt\u00f3rego \u0142usk\u0119 przed\u0142u\u017cono). \u00d3w nowy radziecki nab\u00f3j (konstrukcji N. M. Jelizarowa i B.W. Siemina) ostatecznie przybra\u0142 posta\u0107 znan\u0105 jako 7,62 x 39 mm nab\u00f3j wz. 43.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Fot-1.jpg\")
<\/a>Nowa amunicja otwiera\u0142a obiecuj\u0105ce perspektywy \u2013 mia\u0142a oczywi\u015bcie parametry s\u0142absze ni\u017c naboje karabinowe \u201epe\u0142nej mocy\u201d, ale w zupe\u0142no\u015bci wystarczaj\u0105ce na realia drugowojennego pola walki (na kt\u00f3rym piechota rzadko prowadzi\u0142a ogie\u0144 na dystansach wi\u0119kszych ni\u017c 500 metr\u00f3w). By\u0142a za to wyra\u017anie l\u017cejsza, co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na wi\u0119kszy jej zapas, jaki m\u00f3g\u0142 nosi\u0107 ze sob\u0105 \u017co\u0142nierz. To ostatnie bardzo odpowiada\u0142o radzieckim dow\u00f3dcom, jako \u017ce dostarczanie amunicji w strefie walk by\u0142o s\u0142ab\u0105 stron\u0105 logistyki Armii Czerwonej (w praktyce \u017co\u0142nierz m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 tylko na to, co mia\u0142 przy sobie, albo zabra\u0142 rannym czy zabitym kolegom).<\/p>\n\n\n\n
I ten w\u0142a\u015bnie karabinek Simonowa bardzo zainteresowa\u0142 komisj\u0119 konkursow\u0105. Z jej punktu widzenia wygl\u0105da\u0142 na konstrukcj\u0119 \u201ebezpieczn\u0105\u201d \u2013 zar\u00f3wno jego niezawodno\u015b\u0107, jak i podobie\u0144stwo gabarytowe do karabink\u00f3w Mosina, budzi\u0142y ufno\u015b\u0107, \u017ce przezbrojenie \u017co\u0142nierzy nie nastr\u0119czy problem\u00f3w, a ryzyko \u201enietrafionej inwestycji\u201d b\u0119dzie stosunkowo niewielkie. W rezultacie, po pr\u00f3bach poligonowych, zlecono wyprodukowanie partii testowej i wiosn\u0105 1945 roku kilkadziesi\u0105t sztuk wypr\u00f3bowano na froncie, w pododdzia\u0142ach I Frontu Bia\u0142oruskiego marsza\u0142ka \u017bukowa (podczas forsowania Odry i walk na przedpolach Berlina). Opinie o nowej broni by\u0142y zdecydowanie pozytywne, ale karabinek formalnie przyj\u0119to do uzbrojenia dopiero 18 czerwca 1949 roku pod nazw\u0105 SKS (C\u0430\u043c\u043e\u0437\u0430\u0440\u044f\u0434\u043d\u044b\u0439 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0438\u043d \u0421\u0438\u043c\u043e\u043d\u043e\u0432\u0430 \/ Samopowtarzalny Karabinek Simonowa), razem z opracowanym w mi\u0119dzyczasie karabinkiem automatycznym Ka\u0142asznikowa AK.<\/p>\n\n\n\n Zgodnie z \u00f3wczesnymi pogl\u0105dami, za\u0142o\u017cono \u017ce oba typy broni b\u0119d\u0105 si\u0119 uzupe\u0142nia\u0107 w pododdzia\u0142ach, podobnie jak dotychczas karabiny i pistolety maszynowe. \u017bo\u0142nierze uzbrojenia w SKS mieli prowadzi\u0107 celny, mierzony i szybki ogie\u0144 na d\u0142u\u017cszych dystansach, za\u015b strzelcy uzbrojeni w AK powinni znacz\u0105co wzmacnia\u0107 si\u0142\u0119 ognia na dystansach kr\u00f3tszych. Z tym wi\u0105za\u0142y si\u0119 nieco inne charakterystykami ka\u017cdego z tych karabink\u00f3w – SKS nie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia ognia seriami, za to mia\u0142 luf\u0119 d\u0142u\u017csz\u0105 o 10,5 cm ni\u017c AK. Z kolei ten drugi mia\u0142 magazynek o wi\u0119kszej pojemno\u015bci (wymienny trzydziestonabojowy, wobec dziesi\u0119cionabojowego sta\u0142ego w SKS).<\/p>\n\n\n\n Karabinki SKS (kt\u00f3rych \u0142\u0105cznie w ZSRR, Chinach oraz innych krajach wyprodukowano ponad 15 milion\u00f3w) trafi\u0142y za to do licznych „bratnich armii”, zw\u0142aszcza w Azji i w Afryce. Szczeg\u00f3ln\u0105 karier\u0119 zrobi\u0142y w Wietnamie, zar\u00f3wno podczas wojny z Francuzami (do roku 1954), jak i w pocz\u0105tkowym okresie walk Wietnamu P\u00f3\u0142nocnego z Po\u0142udniowym oraz interwencji ameryka\u0144skiej. W latach p\u00f3\u017aniejszych, zw\u0142aszcza podczas ofensywy Tet w roku 1968, do\u015b\u0107 niska szybkostrzelno\u015b\u0107 praktyczna SKS-\u00f3w w por\u00f3wnaniu z M-16 oraz w\u0142asnymi AK, spowodowa\u0142a jednak ich szybkie znikni\u0119cie z p\u00f3l bitewnych.<\/p>\n\n\n\n Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, gdy kilka pierwszych egzemplarzy MSBS-R przekazano do pr\u00f3b w Batalionie Reprezentacyjnym WP, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u017co\u0142nierze maj\u0105 k\u0142opoty z wykonywaniem musztry paradnej z now\u0105 broni\u0105, kt\u00f3ra nieco r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od poprzednika wymiarami i roz\u0142o\u017ceniem mas (po prostu „nie wychodzi\u0142y” chwyty broni\u0105, wyuczone na KsS-ach). Problem mo\u017cna by\u0142o rozwi\u0105za\u0107 na dwa sposoby – zmieni\u0107 nieco musztr\u0119 lub… przekonstruowa\u0107 nowe karabinki. No i jak nietrudno si\u0119 domy\u015ble\u0107, wybrano to drugie rozwi\u0105zanie \u2013 najwyra\u017aniej uznano, \u017ce \u0142atwiej b\u0119dzie zmieni\u0107 konstrukcj\u0119 broni, ni\u017c przepisy. To doprawdy zadziwiaj\u0105ce, jak bro\u0144 bardzo udana i niezawodna, wyprodukowana w niebagatelnej liczbie 15 milion\u00f3w egzemplarzy, \u015bwietnie spisuj\u0105ca si\u0119 w licznych starciach (Korea, Wietnam, lokalne wojny w Afryce), nieomal znik\u0142a… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5570,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,169,22,167,168],"class_list":["post-5538","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-kss","tag-mssikm","tag-simonow","tag-sks"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5538"}],"version-history":[{"count":50,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5599,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5538\/revisions\/5599"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5570"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Nowa bro\u0144 \u2013 ale jaka?<\/strong>
Oczywi\u015bcie do nowej amunicji potrzebna by\u0142a tak\u017ce nowa bro\u0144. Ju\u017c zatem w tym\u017ce samym 1943 roku og\u0142oszono oficjalny konkurs. Z dw\u00f3ch powod\u00f3w by\u0142 on do\u015b\u0107 nietypowy. Po pierwsze \u2013 konstruktorzy mieli zacz\u0105\u0107 projektowa\u0107 bro\u0144 pod nieistniej\u0105cy jeszcze nab\u00f3j (udost\u0119pniono im jedynie jego oczekiwane parametry gabarytowo-masowe oraz balistyczne). Po drugie – za\u0142o\u017cenia taktyczno-techniczne co do samej broni okre\u015blono w spos\u00f3b do\u015b\u0107 og\u00f3lnikowy, jako \u017ce sami decydenci nie do ko\u0144ca wiedzieli, czego b\u0119dzie si\u0119 mo\u017cna po niej spodziewa\u0107.
W efekcie na konkursie pojawi\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno karabinki samopowtarzalne, karabiny \u201eszturmowe\u201d (inspirowane koncepcj\u0105 niemieckich Sturmgewehr\u00f3w), jak te\u017c i wa\u017c\u0105ce ponad 6 kg \u201eawtomaty\u201d, zasilane ze stunabojowej ta\u015bmy… W\u015br\u00f3d nich, konstrukcj\u0105 najbardziej tradycyjn\u0105 i klasyczn\u0105 by\u0142a bro\u0144 autorstwa Siergieja Gawri\u0142owicza Simonowa, pomy\u015blana jako nast\u0119pca karabink\u00f3w Mosina wz. 38 i wz. 44 (st\u0105d maj\u0105ca prawie identyczne z nimi wymiary i tak samo wyposa\u017cona w integralny bagnet sk\u0142adany pod luf\u0119).
Bro\u0144 Simonowa wywodzi\u0142a si\u0119 z jego wcze\u015bniejszych konstrukcji, w szczeg\u00f3lno\u015bci z kolejnych wersji karabinu samopowtarzalnego AWS-36, kt\u00f3ry przyj\u0119to przed wojn\u0105 na uzbrojenie i produkowano w niewielkich ilo\u015bciach, chocia\u017c szybko relegowano do jednostek ty\u0142owych z uwagi na delikatno\u015b\u0107 i zawodno\u015b\u0107 konstrukcji. Jego nast\u0119pca, opracowany w roku 1941 (a kt\u00f3ry nie wszed\u0142 do produkcji z powodu ataku Niemiec na ZSRR i konieczno\u015bci ewakuowania fabryk), by\u0142 ju\u017c konstrukcj\u0105 znacznie ulepszon\u0105, gdy\u017c Simonow skoncentrowa\u0142 si\u0119 na uodpornieniu broni na niechlujne i brutalne traktowanie jej przez przeci\u0119tnych so\u0142dat\u00f3w. W rezultacie nowy karabin by\u0142 znacznie lepiej przygotowany do trud\u00f3w frontowej s\u0142u\u017cby ni\u017c AWS-36, chocia\u017c okaza\u0142o si\u0119, \u017ce standardowa amunicja 7,62 x 54R Mosina by\u0142a zbyt silna dla w\u0142a\u015bciwego dzia\u0142ania jego automatyki . Dla konstruktora nowy, s\u0142abszy nab\u00f3j by\u0142 w tej sytuacji wr\u0119cz darem z niebios \u2013 dostosowana do niego bro\u0144 dzia\u0142a\u0142a teraz prawie idealnie i to w dowolnie ci\u0119\u017ckich warunkach.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/a>
Plany sobie, \u017cycie sobie\u2026<\/strong>
Jak to jednak cz\u0119sto w \u017cyciu bywa, szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w przypadku tandemu SKS \/ AK pogl\u0105dy teoretyk\u00f3w rozmin\u0119\u0142y si\u0119 z realiami. Ka\u0142asznikowy okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 nad podziw uniwersalne i niezawodne, zatem utrzymywanie w tych samych pododdzia\u0142ach drugiego rodzaju broni o do\u015b\u0107 podobnych, cho\u0107 jednak s\u0142abszych mo\u017cliwo\u015bciach (a przy tym dro\u017cszej w produkcji i mniej perspektywicznej), przesta\u0142o mie\u0107 sens. W rezultacie karabinki SKS od ko\u0144ca lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych zacz\u0119\u0142y znika\u0107 z wyposa\u017cenia Armii Radzieckiej, chocia\u017c w pododdzia\u0142ach ty\u0142owych i w tych podleg\u0142ych resortowi bezpiecze\u0144stwa utrzyma\u0142y si\u0119 a\u017c do lat osiemdziesi\u0105tych. Ich produkcj\u0119 w ZSRR (w Tule oraz I\u017cewsku) zako\u0144czono do roku 1958 roku, natomiast licencyjne wersje wytwarzano za granic\u0105 (w Chinach, Albanii, Egipcie i NRD) jeszcze do po\u0142owy lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych.<\/p>\n\n\n\n<\/a>
Prezentuj bro\u0144!<\/strong>
W wojskach Uk\u0142adu Warszawskiego karabinek SKS zrobi\u0142 natomiast wieloletni\u0105 karier\u0119 jako bro\u0144 pododdzia\u0142\u00f3w reprezentacyjnych. Mi\u0119dzy innymi niewielka liczb\u0119 SKS-\u00f3w zakupi\u0142a w tym celu Polska, gdzie bro\u0144 oznaczono symbolem KsS (Karabinek samopowtarzalny Simonowa). W tej roli s\u0142u\u017cy\u0142y one blisko p\u00f3\u0142 wieku i dopiero w roku 2016 roku karabinki te zacz\u0119to zast\u0119powa\u0107 broni\u0105 rodzimej konstrukcji i produkcji – karabinkami MSBS-R z Fabryki Broni Radom.<\/p>\n\n\n\n<\/a>
Na dolnym zdj\u0119ciu: pokaz musztry paradnej podczas uroczysto\u015bci w Warszawie, rok 2012. Fot. chor. Konrad Kaczmarz, DGW, via Internet<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Poczynaj\u0105c od lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, karabinki SKS zyska\u0142y tak\u017ce „drug\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107” (zw\u0142aszcza w Rosji) jako bro\u0144 my\u015bliwska. Karabinek w tej wersji nie ma bagnetu, a celownik wyskalowany jest tylko do 300 metr\u00f3w (w broni wojskowej do 1000 metr\u00f3w). Co ciekawe, znaczne ilo\u015bci tych \u201esztucer\u00f3w my\u015bliwskich\u201d sprzedano tak\u017ce na cywilny rynek ameryka\u0144ski, gdzie cieszy\u0142y si\u0119 znaczn\u0105 popularno\u015bci\u0105 z uwagi na niezawodno\u015b\u0107, celno\u015b\u0107 oraz przyst\u0119pn\u0105 cen\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"