{"id":5645,"date":"2025-11-22T20:08:12","date_gmt":"2025-11-22T19:08:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5645"},"modified":"2026-02-22T10:00:26","modified_gmt":"2026-02-22T09:00:26","slug":"pistolety-bez-historii-ktore-zapisaly-sie-w-historii-browning-fn-model-1922-i-jego-poprzednik-model-1910","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5645","title":{"rendered":"\u201ePistolety bez historii\u201d, kt\u00f3re zapisa\u0142y si\u0119 w historii. Browning FN Model 1922 i jego poprzednik Model 1910"},"content":{"rendered":"\n

W pocz\u0105tkach XX wieku jednym z najbardziej udanych pistolet\u00f3w produkowanych przez Fabrique Nationale d’Armes de Guerre (FN) w Herstal w Belgii by\u0142 „Model 1910” (zwany tak\u017ce „M1910”) skonstruowany przez Johna M. Browninga, kt\u00f3rego wytw\u00f3rnia FN zatrudni\u0142a jako g\u0142\u00f3wnego konstruktora. Bro\u0144 ta by\u0142a pierwszym w historii produkowanym seryjnie pistoletem samopowtarzalnym ze spr\u0119\u017cyn\u0105 powrotn\u0105 owini\u0119t\u0105 wok\u00f3\u0142 lufy (p\u00f3\u017aniej rozwi\u0105zanie to zastosowano m.in. w Waltherach PP \/ PPK, radzieckich Makarowach, czy polskich P-64 „Czak” i P-83 „Wanad”). Takie umieszczenie spr\u0119\u017cyny przyczyni\u0142o si\u0119 do zmniejszenia rozmiar\u00f3w M1910 w por\u00f3wnaniu z wyrobami konkurencji, a to z kolei prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na popularno\u015b\u0107 pistoletu. Oczywi\u015bcie, swoje dok\u0142ada\u0142a tak\u017ce niezawodno\u015b\u0107 konstrukcji, typowa dla projekt\u00f3w pana Browninga.

Pistolet dla policjant\u00f3w i zamachowc\u00f3w, czyli jak rozp\u0119ta\u0142em I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105
<\/strong>
Co ciekawe, pistolet \u201eModel 1910\u201d pocz\u0105tkowo traktowany by\u0142 przez producenta niemal jako \u201eprodukcja uboczna\u201d (firma koncentrowa\u0142a si\u0119 na realizacji kontrakt\u00f3w na karabiny \u201eMauser\u201d dla wojska) i przewidziany by\u0142 wy\u0142\u0105cznie na rynek cywilny. Ku pewnemu jednak zaskoczeniu dyrekcji i akcjonariuszy, bro\u0144 odnios\u0142a ca\u0142kiem spory sukces (\u0142\u0105cznie powsta\u0142o ponad 700 tysi\u0119cy egzemplarzy tego pistoletu, a jego produkcj\u0119 w Herstal zako\u0144czono dopiero w roku 1954). Co wi\u0119cej, pistoletami tymi zainteresowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c liczne europejskie formacje policyjne, wyposa\u017caj\u0105c w nie przede wszystkim \u201etajniak\u00f3w\u201d \u2013 niewielkie rozmiary oraz brak wystaj\u0105cych element\u00f3w idealnie predestynowa\u0142y j\u0105 do noszenia w ukryciu i \u0142atwego dobywania. Z dok\u0142adnie zreszt\u0105 takich samych powod\u00f3w, M1910 by\u0142 ch\u0119tnie wykorzystywany przez przest\u0119pc\u00f3w kryminalnych oraz zamachowc\u00f3w. Najs\u0142ynniejszym przypadkiem jego u\u017cycia przez tych ostatnich, sta\u0142o si\u0119 zab\u00f3jstwo austriackiego nast\u0119pcy tronu – arcyksi\u0119cia Franciszka Ferdynanda i jego ma\u0142\u017conki w Sarajewie (28 czerwca 1914), co sta\u0142o si\u0119 przyczyn\u0105 wybuchu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
U g\u00f3ry od lewej: samoch\u00f3d arcyksi\u0119cia Franciszka Ferdynanda chwil\u0119 przed zamachem, ten sam samoch\u00f3d z widocznym miejscem uderzenia pocisku. Poni\u017cej \u201eFN Model 1910\u201d o numerze seryjnym 19074 – jeden z czterech pistolet\u00f3w tego typu w jakie wyposa\u017cono konspirator\u00f3w (wg niekt\u00f3rych informacji by\u0142a to bro\u0144 Gawri\u0142o Principa, wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142, Princip u\u017cy\u0142 pistoletu o numerze 19075, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zagin\u0105\u0142). (Fot. Heeresgeschischtlichtes Museum, Wiede\u0144<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Osiemna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, 6 maja 1932 niezr\u00f3wnowa\u017cony psychicznie rosyjski emigrant zastrzeli\u0142 z pistoletu FN Browning M1910 prezydenta Francji Paula Doumera, a 8 wrze\u015bnia 1935 w Baton Rouge (Luizjana, USA) od kul zamachowca zgin\u0105\u0142 senator Huey Long\u2026<\/p>\n\n\n\n

Pistolet dla wojska, czyli jak mo\u017cna tanio, a dobrze
<\/strong>
Po I wojnie \u015bwiatowej, si\u0142y zbrojne nowo powsta\u0142ego pa\u0144stwa – Kr\u00f3lestwa Serb\u00f3w, Chorwat\u00f3w i S\u0142owe\u0144c\u00f3w (od 1929: Kr\u00f3lestwa Jugos\u0142awii) zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 do firmy FN w sprawie zakupu etatowej broni bocznej. Dominuj\u0105cy w nowym pa\u0144stwie podmiot \u2013 Serbia \u2013 mia\u0142 ju\u017c d\u0142ug\u0105 histori\u0119 owocnych kontakt\u00f3w i kontrakt\u00f3w z Belgami, si\u0119gaj\u0105c\u0105 lat osiemdziesi\u0105tych XIX wieku, a poza tym pistolety FN Model 1910 mia\u0142y na Ba\u0142kanach ugruntowan\u0105 reputacj\u0119\u2026
Szybko jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u201ecywilne\u201d M1910 s\u0105 nie do ko\u0144ca tym, czego oczekuje armia. Oficer\u00f3w zniech\u0119ca\u0142a zw\u0142aszcza ich kr\u00f3tka lufa i ma\u0142a pojemno\u015b\u0107 magazynka (w preferowanym wariancie o kalibrze 9 mm pod nab\u00f3j Browning 9 x 17 Short, by\u0142o to zaledwie 6 naboj\u00f3w).
Z drugiej strony, Jugos\u0142owian po prostu nie by\u0142o sta\u0107 na sfinansowanie projektu zupe\u0142nie nowego pistoletu, a z kolei producent nie za bardzo by\u0142 sk\u0142onny podj\u0105\u0107 si\u0119 realizacji takiego projektu na w\u0142asny koszt (obawiano si\u0119, \u017ce poza klientem z Ba\u0142kan\u00f3w ma\u0142o kto mo\u017ce by\u0107 t\u0105 broni\u0105 zainteresowany).
Rozwi\u0105zanie znalaz\u0142o Biuro Studi\u00f3w i Rozwoju firmy FN, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 pogodzi\u0107 kwestie techniczne i finansowe. Jugos\u0142owianom zaoferowano po prostu powi\u0119kszon\u0105 wersj\u0119 sprawdzonego M1910. Do zamka Modelu 1910 dodano kut\u0105 stalow\u0105 nasadk\u0119, dzi\u0119ki czemu m\u00f3g\u0142 on teraz obj\u0105\u0107 d\u0142u\u017csz\u0105 luf\u0119 (113 mm w por\u00f3wnaniu z 88 mm w M1910). Zmodyfikowano szkielet i przed\u0142u\u017cono chwyt, aby pomie\u015bci\u0107 d\u0142u\u017cszy magazynek (na 8 naboi). Dodano r\u00f3wnie\u017c pier\u015bcie\u0144 do mocowania smyczy.
Prace konstrukcyjne uko\u0144czono w 1922 roku, a poniewa\u017c klienta bardzo zadowoli\u0142 ich efekt, ju\u017c 28 lutego 1923 roku z\u0142o\u017cono zam\u00f3wienie na 60 000 pistolet\u00f3w, oznaczonych „Model 1910\/22” albo po prostu „Model 1922” („M1922”). Realizacj\u0119 dostaw zako\u0144czono w latach 30-stych, przy czym ostatnie partie broni montowano finalnie w zak\u0142adach w Kragujevac pod nadzorem personelu FN.
Wybiegaj\u0105c w przysz\u0142o\u015b\u0107, mo\u017cna doda\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jugos\u0142owia\u0144skich pistolet\u00f3w wpad\u0142a w roku 1941 w r\u0119ce niemieckie, gdzie nadano im oznaczenie P641(j). Sporo tej broni znalaz\u0142o si\u0119 tak\u017ce w r\u0119kach partyzant\u00f3w (M1922 sta\u0142y si\u0119 nieoficjalnymi \u201eg\u0142\u00f3wnymi\u201d pistoletami w armii Tity), ale po wojnie wycofano je do\u015b\u0107 szybko z powodu przej\u015bcia na sowieck\u0105 amunicje pistoletow\u0105 7,62 x 25 mm.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolety FN M1922 z kontraktu jugos\u0142owia\u0144skiego z charakterystycznymi oznaczeniami na szkielecie (stosowano dwa rodzaje). Po lewej egzemplarz z napisem \u201eB\u043e\u0458\u043d\u043e \u0434\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u201d (\u201eW\u0142asno\u015b\u0107 wojskowa\u201d), a po prawej z napisem „\u041e\u0444\u0438\u0446\u0438\u0440\u0441\u043a\u0438” (\u201eOficerski\u201d). Fot. via hungariae.com oraz lugerforums.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pistolety FN Browning M1922 znalaz\u0142y si\u0119 niebawem tak\u017ce na wyposa\u017ceniu si\u0142 zbrojnych oraz policyjnych mi\u0119dzy innymi w Holandii, Danii, Grecji, Turcji, Rumunii, i Francji. Co ciekawe i warte podkre\u015blenia, to \u017ce w przeciwie\u0144stwie do starszego i mniejszego modelu, nowy M1922 nie by\u0142 praktycznie wcale oferowany na rynkach cywilnych.
Oczywi\u015bcie po roku 1940 kontynuowano ich produkcj\u0119 dla potrzeb si\u0142 zbrojnych III Rzeszy (wyprodukowano ich w\u00f3wczas oko\u0142o 400 tysi\u0119cy, czyli wi\u0119cej ni\u017c jakiejkolwiek innej broni palnej w fabryce FN podczas okupacji!). Niemieckie oznaczenia dla belgijskich M1922 to \u201ePistole 626(b)\u201d dla wersji 7,65 mm i \u201ePistole 641(b)\u201d dla wersji 9 mm. Pistolety te trafi\u0142y do wszystkich zak\u0105tk\u00f3w niemieckiego aparatu w\u0142adzy oraz wojska jako bro\u0144 boczna oficer\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym u\u017cytkownikiem M1922 by\u0142a jednak Luftwaffe.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolet FN Model 1922 z kolekcji autora. Egzemplarz nr 137 673 (wersja pod nab\u00f3j 7.65 x 17 mm SR), wyprodukowany przez FN Herstal najprawdopodobniej w latach 1939-40 dla policji (egzemplarze wojskowe mia\u0142y z regu\u0142y kaliber 9 mm oraz k\u00f3\u0142ko do smyczy w tylnej cz\u0119\u015bci r\u0119koje\u015bci, za zatrzaskiem magazynka). Fot. autora.
Uwaga: system numeracji broni by\u0142 nieco zagmatwany, nie zachowywano ci\u0105g\u0142o\u015bci \u201eblok\u00f3w\u201d, a tak\u017ce odr\u0119bnie numerowano egzemplarze w kalibrach 7,65 oraz 9 mm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po wojnie produkcj\u0119 kontynuowano do ko\u0144ca lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, ale bro\u0144 u\u017cywana by\u0142a jeszcze przez kolejne dwadzie\u015bcia lat (np. z wyposa\u017cenia holenderskiej policji municypalnej wycofano go dopiero w roku 1985).

W Polsce, w okresie II wojny \u015bwiatowej, Browningi M1910 oraz M1922, cieszy\u0142y si\u0119 spor\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej i innych formacji podziemnych. Szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto, jako \u0142atwe do ukrycia i dobycia, u\u017cywane by\u0142y przez pododdzia\u0142y dywersyjne i likwidacyjne, dzia\u0142aj\u0105ce w miastach.

Pistolet dla \u201eRudow\u0142osej\u201d, czyli historia i polityka<\/strong>

Z takimi dzia\u0142aniami oraz z pistoletem M1922 wi\u0105\u017ce si\u0119 tak\u017ce posta\u0107 bohaterki narodowej Holandii – Hannie Schaft. Dwudziestodwuletnia studentka, wyrzucona z Uniwersytetu w Amsterdamie w roku 1943 po odmowie podpisania deklaracji lojalno\u015bci, wst\u0105pi\u0142a do organizacji ruchu oporu „Raad van Verzet” (RVV), gdzie pocz\u0105tkowo wykonywa\u0142a zadania kurierskie. Po jej usilnych naleganiach, by pozwolono jej bra\u0107 udzia\u0142 w likwidowaniu okupant\u00f3w, zdrajc\u00f3w i kolaborant\u00f3w, zlecono jej pierwsze zadanie. Otrzyma\u0142a pistolet FN M1922 i rozkaz zastrzelenia wskazanego funkcjonariusza SD. W wyznaczonym dniu i miejscu, Schaft bez wahania poci\u0105gn\u0119\u0142a za spust, ale strza\u0142 nie pad\u0142. Domniemanym „celem” okaza\u0142 si\u0119 natomiast sam komendant RVV, kt\u00f3ry pogratulowa\u0142 zaskoczonej i w\u015bciek\u0142ej Schaft zdanego egzaminu i skierowa\u0142 j\u0105 do prawdziwych akcji.
W ci\u0105gu roku, Hannie Schaft, kt\u00f3ra szybko zacz\u0119\u0142a by\u0107 znana jako „Rudow\u0142osa” wykona\u0142a co najmniej pi\u0119\u0107 wyrok\u00f3w. Policja zatrzyma\u0142a j\u0105 przypadkowo 21 marca 1945 roku w Haarlem-Noord podczas rutynowej kontroli. W jej torbie znaleziono pistolet, nielegaln\u0105 pras\u0119 i paczk\u0119 dokument\u00f3w. W wi\u0119zieniu zosta\u0142a zidentyfikowana na podstawie rudych odrost\u00f3w w\u0142os\u00f3w (kt\u00f3re w chwili aresztowania mia\u0142a przefarbowane na czarno), a jej to\u017csamo\u015b\u0107 potwierdzi\u0142a by\u0142a kole\u017canka z ruchu oporu, z\u0142amana podczas przes\u0142ucha\u0144.
Akurat wiosn\u0105 1945 pomi\u0119dzy w\u0142adzami okupacyjnymi, a ruchem oporu zawarto ciche porozumienie. W\u0142adze wstrzyma\u0142y egzekucje aresztowanych, a ruch oporu – zamachy. Hannie Schaft mia\u0142a jednak pecha, gdy\u017c holenderscy nazi\u015bci mieli z ni\u0105 osobiste porachunki (zlikwidowa\u0142a m. in. wy\u017cszego oficera lokalnej policji). Zastrzelono j\u0105 17 kwietnia 1945 na wydmach ko\u0142o miasteczka Overveen. Po wyzwoleniu zosta\u0142a ekshumowana i pochowana 27 listopada 1945 z pe\u0142nymi honorami na cmentarzu Erebegraafplaats Bloemendaal w obecno\u015bci kr\u00f3lowej Wilhelminy i cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Hannie Schaft (zdj\u0119cie z pocz\u0105tku lat 40-tych, domena publiczna) i jej pistolet – wojskowy FN M 1922 w wersji o kalibrze 9 mm – obecnie znajduj\u0105cy si\u0119 w muzeum w jej rodzinnym mie\u015bcie Haarlem. Fot https:\/\/commons.wikimedia.org by Thayts \/ CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Niestety, w kolejnych powojennych latach ta bohaterka ruchu oporu sta\u0142a si\u0119 ofiar\u0105 polityki. Poniewa\u017c organizacja RVV do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142a, mia\u0142a orientacj\u0119 lewicow\u0105, holenderscy komuni\u015bci podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 zaw\u0142aszczenia postaci Schaft i uczynienia z niej swojego symbolu walki. Spotka\u0142o si\u0119 to ze zdecydowan\u0105 (cho\u0107 niezr\u0119czn\u0105) reakcj\u0105 w\u0142adz, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y wycisza\u0107 pami\u0119\u0107 o niej, a w roku 1951 wr\u0119cz zabroni\u0142y organizowania jakichkolwiek uroczysto\u015bci przy jej grobie. Doprowadzi\u0142o to do gwa\u0142townych i gorsz\u0105cych zamieszek w dniu 25 listopada tego roku, kiedy pod bramami cmentarza w Bloemendaal wielotysi\u0119czny t\u0142um star\u0142 si\u0119 z policj\u0105 i wojskiem (u\u017cyto nawet czo\u0142g\u00f3w!). Dopiero w pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ponownie pozwolono oddawa\u0107 cze\u015b\u0107 Hannie Schaft i obecnie ostatnia niedziela listopada obchodzona jest oficjalnie w Holandii jako dzie\u0144 jej pami\u0119ci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W pocz\u0105tkach XX wieku jednym z najbardziej udanych pistolet\u00f3w produkowanych przez Fabrique Nationale d’Armes de Guerre (FN) w Herstal w Belgii by\u0142 „Model 1910” (zwany tak\u017ce „M1910”) skonstruowany przez Johna… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5661,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[174,126,178,177,175,176],"class_list":["post-5645","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-browning-fn","tag-fn-herstal","tag-gawrilo-princip","tag-hannie-schacht","tag-model-1910","tag-model1922"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5645"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5645\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5701,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5645\/revisions\/5701"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5661"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}