{"id":5760,"date":"2026-06-03T19:02:08","date_gmt":"2026-06-03T17:02:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5760"},"modified":"2026-06-03T19:02:08","modified_gmt":"2026-06-03T17:02:08","slug":"komar-niewielkie-licho-granatnik-rpg-76-komar-i-dziwne-koleje-jego-losow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5760","title":{"rendered":"\u201eKomar, niewielkie licho\u2026\u201d. Granatnik RPG-76 \u201eKomar\u201d i dziwne koleje jego los\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych XX wieku podstaw\u0119 uzbrojenia przeciwpancernego na najni\u017cszych szczeblach Wojska Polskiego stanowi\u0142y granatniki przeciwpancerne RPG-7, czyli bro\u0144 wielorazowego u\u017cytku, obs\u0142ugiwana przez jedn\u0105 osob\u0119 (drugi \u017co\u0142nierz – amunicyjny – przenosi\u0142 torb\u0119 z zapasowymi pociskami). Do\u015b\u0107 niewielka masa (pusty granatnik wa\u017cy\u0142 ok. 5 kg, a jeden pocisk ok. 2 kg), prostota konstrukcji, \u0142atwo\u015b\u0107 obs\u0142ugi oraz bardzo du\u017ca skuteczno\u015b\u0107, spowodowa\u0142y, \u017ce RPG-7 jest do dzisiaj najbardziej rozpowszechnionym na \u015bwiecie typem r\u0119cznego granatnika, u\u017cywanym zar\u00f3wno przez si\u0142y zbrojne ponad 40 pa\u0144stw (w tym nadal Polski), jak i przez liczne formacje nieregularne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Granatnik RPG-7 z r\u0119kach \u017co\u0142nierza rz\u0105dowej Narodowej Armii Afganistanu (ANA). Szkolenie w bazie Camp Shorabak (Afganistan, prowincja Helmand), 20 maja 2013. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pot\u0119\u017cny p\u0142omie\u0144 za \u017co\u0142nierzem – w\u0142a\u015bnie dlatego „klasyczne” granatniki wymagaj\u0105 kilkumetrowej pustej strefy bezpiecze\u0144stwa za plecami strzelca. Fot. Staff Sgt. Ezekiel Kitandwe, USMC 130520-M-RO295-473, Domena publiczna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W Wojsku Polskim widziano jednak tak\u017ce potrzeb\u0119 uzupe\u0142nienia granatnik\u00f3w RPG-7 o lekk\u0105 bro\u0144 nieetatow\u0105 jednorazowego u\u017cytku, kt\u00f3ra zast\u0105pi\u0142aby r\u0119czne granaty przeciwpancerne. Pocz\u0105tkowo obiecuj\u0105cym kierunkiem wydawa\u0142y si\u0119 granaty nasadkowe (kt\u00f3re docelowo zmaterializowa\u0142y si\u0119 w postaci PGN-60). Tu jednak pojawi\u0142 si\u0119 pewien problem \u2013 standardowy karabinek AK \/ AKM wymaga\u0142 kilku istotnych zmian konstrukcyjnych, aby mo\u017cna by\u0142o go u\u017cy\u0107 w roli miotacza takich granat\u00f3w. Polscy konstruktorzy poradzili sobie, buduj\u0105c jego wersj\u0119 specjaln\u0105, oznaczon\u0105 \u201ekbkg wz. 1960\u201d (nast\u0119pnie \u201ekbkg wz. 1960\/72\u201d), ale nadal nie rozwi\u0105zywa\u0142o to podstawowej kwestii \u2013 broni przeciwpancernej dla ka\u017cdego, czyli tak\u017ce dla \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry nie mia\u0142 RPG-7, ani wyspecjalizowanego karabinka-granatnika.

Wybrano zatem inny kierunek, id\u0105c tym razem \u015bladem niemieckich drugowojennych \u201ePanzerfaust\u00f3w\u201d, czyli granatnik\u00f3w jednorazowego u\u017cytku. Temat otrzyma\u0142 kryptonim \u201eArgon\u201d, a prac\u0119 nad nim podj\u0105\u0142 w roku 1971 Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia z Zielonki k. Warszawy. Spo\u015br\u00f3d rozwa\u017canych kilku koncepcji, zdecydowano si\u0119 na granatnik rakietowy (dzi\u0119ki czemu mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107 konstrukcj\u0119 sprawdzonych i udanych pocisk\u00f3w PGN-60 opracowanych dla karabinka-granatnika \u201ekbkg wz. 1960\u201d).
W tym samym czasie nad podobn\u0105 broni\u0105 zastanawia\u0142y si\u0119 tak\u017ce si\u0142y zbrojne Bu\u0142garii, co rych\u0142o doprowadzi\u0142o do wsp\u00f3\u0142pracy i odpowiedniego podzia\u0142u prac projektowych.
Now\u0105 bro\u0144 zademonstrowano po raz pierwszy w Polsce na III Centralnej Wojskowej Wystawie Wynalazczo\u015bci i Racjonalizatorstwa w roku 1973, pod nazw\u0105 \u201eKumulacyjny granat przeciwpancerny z wyrzutni\u0105 jednorazowego u\u017cytku RPG-73\u2033. Dopracowanie zaj\u0119\u0142o jeszcze kolejne trzy lata i w\u00f3wczas granatnik otrzyma\u0142 docelowe oznaczenie RPG-76 i nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u201eKomar\u201d, a jego tw\u00f3rc\u00f3w uhonorowano nagrod\u0105 Ministra Obrony Narodowej.
Warto przy tej okazji wspomnie\u0107 bli\u017cej o p\u0142k dr in\u017c. Zbigniewie Zaborowskim, kt\u00f3ry kierowa\u0142 tym zespo\u0142em, gdy\u017c by\u0142 on postaci\u0105 o niebanalnym \u017cyciorysie. Podczas wojny walczy\u0142 w Batalionach Ch\u0142opskich, a nast\u0119pnie – po akcji scaleniowej – w Armii Krajowej (bra\u0142 udzia\u0142 m. in. w akcji zdobycia niemieckiego wi\u0119zienia w Opolu Lubelskim). Co wi\u0119cej, by\u0142 tak\u017ce uczestnikiem powojennego podziemia antykomunistycznego (Zrzeszenie \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107\u201d), dwukrotnie aresztowanym i represjonowanym w latach czterdziestych przez bezpiek\u0119. Mimo tego, w p\u00f3\u017aniejszym okresie zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem zawodowym Wojska Polskiego i studentem Wydzia\u0142u Uzbrojenia Wojskowej Akademii Technicznej. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w zajmowa\u0142 si\u0119 projektowaniem broni, prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukow\u0105, a ukoronowaniem jego kariery by\u0142o stanowisko dyrektora Wojskowego Instytutu Technicznego Uzbrojenia (WITU), kt\u00f3re piastowa\u0142 przez wiele lat. R\u00f3wnolegle z prac\u0105 zawodow\u0105 anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 kombatanck\u0105 – pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki prezesa Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Og\u00f3lnopolskiego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich, a tak\u017ce zasiada\u0142 w Radzie ds. Kombatant\u00f3w przy Prezydencie RP.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
P\u0142k dr in\u017c. Zbigniew Zaborowski (1928 \u2013 2026), fot. Urz\u0105d ds. Kombatant\u00f3w i Os\u00f3b Represjonowanych. Po prawej granatnik RPG-76 i pocisk PG-76, fot. via www.modernfirearms.net<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Opracowany przez zesp\u00f3\u0142 p\u0142k in\u017c. Zaborowskiego granatnik RPG-76 by\u0142 broni\u0105 lekk\u0105 \u2013 wa\u017cy\u0142 nieco ponad 2 kg, z czego 1,78 kg przypada\u0142o na nadkalibrowy (68 mm) pocisk. Sama wyrzutnia za\u015b, w postaci cienko\u015bciennej rury aluminiowej (o \u015brednicy 40 mm) mia\u0142a do\u015b\u0107 nietypow\u0105 konstrukcj\u0119. W odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci innych granatnik\u00f3w, rura ta by\u0142a zamkni\u0119ta z ty\u0142u i wyposa\u017cona w sk\u0142adan\u0105 metalow\u0105 kolb\u0119. Roz\u0142o\u017cenie kolby powodowa\u0142o odbezpieczenie broni, z kt\u00f3rej nast\u0119pnie mo\u017cna by\u0142o odda\u0107 strza\u0142, jak z karabinka. Z uwagi na rozmieszczenie dysz na obwodzie pocisku i ich odchylenie o ok. 40 stopni, p\u0142omie\u0144 z uruchomionego silnika rakietowego omija\u0142 strzelca i ulega\u0142 do\u015b\u0107 szybkiemu rozproszeniu, chroni\u0105c go przed oparzeniem (niemniej z powod\u00f3w bezpiecze\u0144stwa wymagano, by strzelec u\u017cywa\u0142 gogli chroni\u0105cych oczy).
Opisany powy\u017cej uk\u0142ad konstrukcyjny granatnika, cho\u0107 niezwykle rzadko spotykany w broni tej klasy, mia\u0142 kilka istotnych zalet, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 prowadzenia ognia z zamkni\u0119tych pomieszcze\u0144, czy nawet z wn\u0119trz pojazd\u00f3w. A pocisk kumulacyjny z RPG-76 by\u0142 w stanie pokona\u0107 stalowy pancerz o grubo\u015bci do 300 mm (niezale\u017cnie od dystansu strza\u0142u). Realna celno\u015b\u0107 tak\u017ce by\u0142a ca\u0142kiem przyzwoita \u2013 do cel\u00f3w ruchomych w sprzyjaj\u0105cych warunkach wynosi\u0142a nawet do 100 metr\u00f3w (celownik mia\u0142 nastawy 50, 100 i 250 metr\u00f3w).
Dla por\u00f3wnania \u2013 u\u017cywane w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych w Wojsku Polskim r\u0119czne granaty przeciwpancerne (rzucane przez \u017co\u0142nierza) \u201ewz. 6\u201d oraz \u201ewz. 57\u201d wa\u017cy\u0142y nieco ponad kilogram (czyli po\u0142ow\u0119 tego co RPG-76), ale mia\u0142y zasi\u0119g rzutu zaledwie oko\u0142o 15 (!) metr\u00f3w i mog\u0142y teoretycznie przebi\u0107 pancerz o maksymalnej grubo\u015bci 100 mm (a w praktyce mniej).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Granatnik RPG-76 \u201eKomar\u201d. Egzemplarz szkolny (formalnie: szkolna makieta gabarytowo-masowa). Widok w konfiguracji transportowej oraz bojowej \u2013 z roz\u0142o\u017con\u0105 kolb\u0105 i celownikiem. Fot. autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Granatnik RPG-76 \u201eKomar\u201d wnosi\u0142 zatem do Wojska Polskiego zupe\u0142nie now\u0105 jako\u015b\u0107. Nic dziwnego wi\u0119c, \u017ce do\u015b\u0107 szybko skierowano go produkcji seryjnej. W 1980 roku powsta\u0142a seria prototypowa, ale akurat w tym czasie dosz\u0142o do za\u0142amania si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy z Bu\u0142garami (kt\u00f3rzy najwyra\u017aniej przestraszyli si\u0119 zmian politycznych w Polsce, jakie nast\u0105pi\u0142y w tym roku), a to z kolei spowodowa\u0142o, \u017ce strona polska musia\u0142a przej\u0105\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 prac konstrukcyjno-technologicznych i na nowo zaprojektowa\u0107 niekt\u00f3re elementy broni, zw\u0142aszcza dotycz\u0105ce nap\u0119du pocisku.
Ta niespodzianka plus wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 i towarzysz\u0105cy mu kryzys gospodarczy, spowodowa\u0142y dalsze op\u00f3\u017anienia w historii \u201eKomara\u201d tak, \u017ce dopiero w roku 1983 pierwsze egzemplarze trafi\u0142y do jednostek Wojska Polskiego, a od 1985 dostarczano je ju\u017c masowo. \u0141\u0105cznie do roku 1995, kiedy to zako\u0144czono produkcj\u0119, powsta\u0142o oko\u0142o 100 tysi\u0119cy \u201eKomar\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Polski \u017co\u0142nierz sk\u0142ada si\u0119 do strza\u0142u z granatnika RPG-76 \u201eKomar\u201d. Fot. via www.modernfirearms.net<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Producentem wiod\u0105cym, odpowiedzialnym za monta\u017c finalny ca\u0142ych granatnik\u00f3w RPG-76 oraz za elaboracj\u0119 pocisku PG-76, by\u0142y Zak\u0142ady Sprz\u0119tu Precyzyjnego \u201ePredom-Prespol\u201d w Niewiadowie. Same wyrzutnie rurowe dostarcza\u0142a Wytw\u00f3rnia Sprz\u0119tu Komunikacyjnego WSK Warszawa, a korpusy i pozosta\u0142e cz\u0119\u015bci metalowe pocisk\u00f3w – Olkuska Fabryka Naczy\u0144 Emaliowanych. Producentem zapalnik\u00f3w by\u0142o natomiast przedsi\u0119biorstwo \u201ePredom-Termet\u201d \u015awiebodzice.
I w\u0142a\u015bnie to zapalniki sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 wycofania tych granatnik\u00f3w z uzbrojenia naszego wojska, niemal natychmiast po zako\u0144czeniu ich produkcji w drugiej po\u0142owie lat 90-tych. W toku eksploatacji okaza\u0142o si\u0119, \u017ce RPG-76 nie spe\u0142niaj\u0105 zaostrzonych w mi\u0119dzyczasie (po akcesie Polski do NATO) wymog\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Konkretnie pociski nie mia\u0142y samolikwidatora, niezb\u0119dnego gdy wystrzelony pocisk nie trafi\u0142 w cel i spad\u0142 nie wybuchaj\u0105c. W rezultacie, wszystkie \u201eKomary\u201d pow\u0119drowa\u0142y do magazyn\u00f3w, a co do ich przysz\u0142o\u015bci \u2013 nikt nie mia\u0142 pomys\u0142u\u2026
Kolejna odmiana losu nadesz\u0142a jednak do\u015b\u0107 szybko, wraz z udzia\u0142em Polskich Kontyngent\u00f3w Wojskowych w Iraku oraz w Afganistanie. \u201eKomary\u201d okaza\u0142y si\u0119 tam nieocenione jako lekka bro\u0144 wsparcia (oczywi\u015bcie nie do niszczenia czo\u0142g\u00f3w, kt\u00f3rych talibowie nie posiadali, ale do burzenia umocnionych punkt\u00f3w oporu), a brak samolikwidatora jako\u015b przesta\u0142 przeszkadza\u0107. Przy tej okazji, w roku 2009 zaproponowano wojsku wyposa\u017cenie ich w nowe zapalniki DCR-2 z samolikwidatorami, ale propozycja nie spotka\u0142a si\u0119 z zainteresowaniem.

W roku 2018 Agencja Mienia Wojskowego wystawi\u0142a na sprzeda\u017c 24 589 granatnik\u00f3w RPG-76, czyli to, co po \u201emisjach\u201d pozosta\u0142o jeszcze w magazynach.
Przez kolejne cztery lata ch\u0119tnych jednak nie by\u0142o, a\u017c nadszed\u0142 rok 2022 i \u201eSpecjalna Operacja Wojskowa\u201d, czyli inwazja Rosji na Ukrain\u0119. W ramach wsparcia zaatakowanego s\u0105siada, wszystkie te RPG-76 trafi\u0142y do Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy. I tam – ku zaskoczeniu wielu obserwator\u00f3w – wykaza\u0142y si\u0119 zadziwiaj\u0105ca skuteczno\u015bci\u0105. Kluczem okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 taktyka ich u\u017cycia, zw\u0142aszcza podczas walk w miastach i na terenach zabudowanych. Strzelano z nich w\u00f3wczas m. in. z wn\u0119trz budynk\u00f3w przez okna i dziury w \u015bcianach, w pe\u0142ni wykorzystuj\u0105c wspomnian\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odpalania nawet z ciasnych zamkni\u0119tych pomieszcze\u0144, bez kilkumetrowej \u201estrefy bezpiecze\u0144stwa\u201d za plecami strzelca. Okaza\u0142o si\u0119 tak\u017ce, \u017ce pociski PG-76 s\u0105 wci\u0105\u017c skuteczne przeciwko wi\u0119kszo\u015bci cel\u00f3w opancerzonych, takich jak transportery, BWP, a nawet boczne i g\u00f3rne pancerze czo\u0142g\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Rok 2023 i \u201eKomary\u201d na Ukrainie. Na zdj\u0119ciu g\u00f3rnym prezentacja granatnika dla \u017co\u0142nierzy, na zdj\u0119ciu dolnym moment wystrza\u0142u. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, jak rozproszony i odsuni\u0119ty od strzelca jest p\u0142omie\u0144 silnika rakietowego pocisku i por\u00f3wna\u0107 to ze zdj\u0119ciem z pocz\u0105tku artyku\u0142u, przedstawiaj\u0105cym strza\u0142 z RPG-7…. Fot. via Internet<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Obecnie histori\u0119 granatnika RPG-76 mo\u017cna ju\u017c uzna\u0107 za definitywnie zako\u0144czon\u0105 \u2013 ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 zosta\u0142a wykorzystana w rzeczywistych bitwach, a podejmowane pr\u00f3by ponownego wprowadzenia ich do produkcji nie doczeka\u0142y si\u0119 fina\u0142u. \u201eKomary\u201d pozostan\u0105 zatem zapewne przyk\u0142adem broni prostej i ma\u0142o efektownej, ale bardzo skutecznej i chwalonej przez tych, kt\u00f3rym przysz\u0142o jej u\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

*) \u201eKomar, niewielkie licho, lecz bardzo czupurne.
Wyci\u0105gn\u0105wszy r\u00f3\u017ceczki i skrzyd\u0142a poczw\u00f3rne.
I \u017c\u0105de\u0142ko krwi chciwe<\/em>\u2026\u201d
[A. Mickiewicz]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych XX wieku podstaw\u0119 uzbrojenia przeciwpancernego na najni\u017cszych szczeblach Wojska Polskiego stanowi\u0142y granatniki przeciwpancerne RPG-7, czyli bro\u0144 wielorazowego u\u017cytku, obs\u0142ugiwana przez jedn\u0105 osob\u0119 (drugi \u017co\u0142nierz… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5769,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,183,22,182],"class_list":["post-5760","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-komar","tag-mssikm","tag-rpg-76"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5760"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5791,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5760\/revisions\/5791"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}