{"id":5796,"date":"2026-06-28T18:39:07","date_gmt":"2026-06-28T16:39:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5796"},"modified":"2026-06-28T22:35:30","modified_gmt":"2026-06-28T20:35:30","slug":"szach-mat-francuski-pistolet-maszynowy-mat-49","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5796","title":{"rendered":"Szach-mat. Francuski pistolet maszynowy MAT 49"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolet maszynowy MAT 49. Fot. via Robert Bruce<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej francuscy \u017co\u0142nierze uzbrojeni byli w prawdziw\u0105 mieszank\u0119 typ\u00f3w broni strzeleckiej \u2013 g\u0142\u00f3wnie pochodzenia alianckiego (ameryka\u0144skiego i brytyjskiego), zdobyczn\u0105 poniemieck\u0105 oraz w\u0142asnej przedwojennej produkcji. Z jednej strony generowa\u0142o to problemy logistyczne (r\u00f3\u017cnoraka amunicja), a z drugiej \u2013 wci\u0105\u017c przypomina\u0142o Francuzom o bolesnej kl\u0119sce w roku 1940 i p\u00f3\u017aniejszym bytowaniu si\u0142 genera\u0142a de Gaulle\u2019a na \u201e\u0142askawym garnuszku\u201d USA oraz Wielkiej Brytanii.<\/p>\n\n\n\n

Osobliwo\u015bci narodowego pistoletu maszynowego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Powojenne w\u0142adze francuskie postawi\u0142y sobie za punkt honoru odbudow\u0119 pot\u0119gi i presti\u017cu kraju. \u0141atwiej by\u0142o jednak to zadeklarowa\u0107, ni\u017c zrealizowa\u0107. Nie do\u015b\u0107, \u017ce kraj by\u0142 podzielony i ogarni\u0119ty fal\u0105 rozlicze\u0144, a zrujnowana niemieck\u0105 okupacj\u0105 gospodarka ledwo zipia\u0142a, to jeszcze w\u0142a\u015bnie wtedy zacz\u0119\u0142o si\u0119 rozpada\u0107  imperium kolonialne.<\/p>\n\n\n\n

Jako pierwsze zbuntowa\u0142y si\u0119 Indochiny. Ich mieszka\u0144cy mieli Francji za z\u0142e, \u017ce nie potrafi\u0142a obroni\u0107 ich przed Japo\u0144czykami, a co gorsza \u2013 nawet nie pr\u00f3bowa\u0142a. Francuzi po prostu stracili tam twarz, wi\u0119c kiedy w roku 1945 usi\u0142owali powr\u00f3ci\u0107, zostali powitani niech\u0119ci\u0105, kt\u00f3ra rych\u0142o przerodzi\u0142a si\u0119 w zbrojny op\u00f3r, umiej\u0119tnie podsycany przez lokalnych komunist\u00f3w. Niebawem podobnie antyfrancuskie nastroje zapanowa\u0142y i w koloniach afryka\u0144skich. W rezultacie francuskie si\u0142y zbrojne w ci\u0105gu kilku kolejnych lat zosta\u0142y uwik\u0142ane w liczne lokalne wojny, a to wymaga\u0142o maksymalnego zoptymalizowania i uproszczenia logistyki (zw\u0142aszcza dostaw broni i amunicji z Francji na odleg\u0142e tereny walk).<\/p>\n\n\n\n

Te w\u0142a\u015bnie przyczyny spowodowa\u0142y piln\u0105 potrzeb\u0119 jak najszybszej standaryzacji broni strzeleckiej \u2013 i to w\u0142asnej konstrukcji oraz produkcji  <\/p>\n\n\n\n

W kategorii pistolet\u00f3w maszynowych, najprostszym rozwi\u0105zaniem wydawa\u0142o si\u0119 ponowne wprowadzenie udanego przedwojennego modelu \u2013 MAS 38. Niestety, zar\u00f3wno do\u015bwiadczenia wojenne, jak i bie\u017c\u0105ce wymagania wyra\u017anie wskazywa\u0142y, \u017ce bro\u0144 ta strzela zbyt s\u0142ab\u0105 amunicj\u0105 (francuski nab\u00f3r pistoletowy 7,65 x 20 mm MAS \u201eLong\u201d). W tej sytuacji jako nowy standard przyj\u0119to nab\u00f3j 9 x 19 mm Parabellum (stosowany powszechnie w brytyjskich \u201eStenach\u201d, niemieckich MP 40, a nawet w ameryka\u0144skich M3 \u201eGrease\u201d w wersji przeznaczonej dla francuskiego ruchu oporu). I to w\u0142a\u015bnie pod t\u0119 amunicj\u0119 miano zaprojektowa\u0107 nowy pistolet maszynowy, lepszy od analogicznej broni zar\u00f3wno sojusznik\u00f3w, jak i potencjalnych wrog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie g\u0142\u00f3wnymi francuskimi producentami broni strzeleckiej by\u0142y trzy firmy trzy pa\u0144stwowe: M.A.C. (Manufacture d\u2019Armes de Chatellerault), M.A.S. (Manufacture d\u2019Armes de Saint-Etienne), M.A.T. (Manufacture d\u2019Armes de Tulle) oraz jedna prywatna: \u201eHotchkiss\u201d. W roku 1946 do wszystkich czterech skierowano zapytanie i wszystkie opracowa\u0142y projekty pistolet\u00f3w maszynowych kal. 9 mm.<\/p>\n\n\n\n

Najciekawsze spo\u015br\u00f3d wymaga\u0144 dotyczy\u0142y technologii produkcji – bro\u0144 mia\u0142a by\u0107 w maksymalnym stopniu wykonana z element\u00f3w t\u0142oczonych z blach \u2013 oraz \u201ezwarto\u015bci\u201d konstrukcji. Tu wymagane by\u0142y zar\u00f3wno sk\u0142adane lub wysuwane kolby, jak i odchylane do transportu magazynki wraz z gniazdami (!) \u2013 bro\u0144 mia\u0142a zajmowa\u0107 jak najmniej miejsca w transporcie. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, by\u0142a to druga przyczyna, dla kt\u00f3rej odrzucono wspomnianego przedwojennego MAS 38 – jego produkcja wymaga\u0142a bowiem skomplikowanego frezowania stalowych odkuwek, a odchylanie magazynka by\u0142o oczywi\u015bcie niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Francuskie powojenne pistolety maszynowe. Po lewej u g\u00f3ry MAC 48LS, poni\u017cej MAS 48C1. Po prawej stronie Hotchkiss \u201eType Universal\u201d w po\u0142o\u017ceniu bojowym oraz transportowym. Fot. via Jean Huon<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Najbardziej radykalne rozwi\u0105zanie przedstawi\u0142 Hotchkiss. Ich pistolet maszynowy, nazwany \u201eType Universal\u201d mo\u017cna by\u0142o z\u0142o\u017cy\u0107 w paczk\u0119 o wymiarach zaledwie 43,5 \u00d7 12 cm! Przenosi\u0142o si\u0119 go wr\u0119cz rewelacyjnie wygodnie, ale w nag\u0142ej potrzebie przej\u015bcie w po\u0142o\u017cenie bojowe wymaga\u0142o wykonania kilku nieoczywistych czynno\u015bci (a w stresie \u0142atwo by\u0142o o pomy\u0142k\u0119), zajmuj\u0105cych w dodatku cenny czas \u2013 a u\u017cytkownik by\u0142 w\u00f3wczas bezbronny.<\/p>\n\n\n\n

Koniec ko\u0144c\u00f3w, po trzech latach intensywnych pr\u00f3b, w dniu 20 maja 1949 roku og\u0142oszono decyzj\u0119. Zwyci\u0119zc\u0105 zosta\u0142 pistolet maszynowy skonstruowany przez zesp\u00f3\u0142 kierowany przez Pierre Monteil\u2019a z firmy M.A.T. Otrzyma\u0142 on oficjalne oznaczenie \u201ePistolet Mitrailleur de 9mm Modele 1949\u201d, ale powszechnie znano go jako \u201eMAT 49\u201d.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Pierre Monteil i jego MAT 49. Fot via Jean Huon<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Produkcja i dostawy broni zacz\u0119\u0142y si\u0119 w roku 1950, a nowe pistolety maszynowe natychmiast pojecha\u0142y na wojn\u0119 do dalekiego Wietnamu. Sprawdzi\u0142y si\u0119 tam znakomicie i zyska\u0142y wysokie oceny po obu stronach konfliktu. Co  prawda Francuzi po katastrofalnej kl\u0119sce w maju 1954 pod \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean Ph\u1ee7 musieli ostatecznie wynie\u015b\u0107 si\u0119 z Indochin jak niepyszni, ale Wietnamczycy tak bardzo zachwycili si\u0119 zdobycznymi MAT 49, \u017ce nawet uruchomili w\u0142asn\u0105 produkcj\u0119 (po dostosowaniu projektu pod radziecki nab\u00f3j pistoletowy 7,62 x 25 mm).<\/p>\n\n\n\n

Faktycznie, MAT 49 by\u0142 \u201ebroni\u0105 \u017co\u0142nierzy\u201d \u2013 niezawodn\u0105 i skuteczn\u0105. Sprawdza\u0142 si\u0119 w najbardziej wymagaj\u0105cych warunkach i s\u0142u\u017cy\u0142 przez ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. Mimo prostej konstrukcji by\u0142 tak\u017ce bardzo bezpieczny dla u\u017cytkownika \u2013 strza\u0142 mo\u017cna by\u0142o odda\u0107 tylko po solidnym uchwyceniu r\u0119koje\u015bci (i przyci\u015bni\u0119ciu zarazem umieszczonego na niej poka\u017anego bezpiecznika). Inne bezpieczniki nie by\u0142y potrzebne \u2013 wystarcza\u0142o odchylenie magazynka, a w\u00f3wczas w komorze nabojowej po prostu nie by\u0142o naboju.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolet maszynowy MAT 49 z kolekcji autora, wyprodukowany w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku w zak\u0142adach M.A.T. w Tulle. Egzemplarz numer J 14666 nale\u017c\u0105cy do tzw. \u201edrugiej odmiany\u201d (produkowanej od roku 1955) z trapezoidaln\u0105 obejm\u0105 ty\u0142u komory zamkowej i wzmocnionym bezpiecznikiem chwytowym (co oznaczano \u201egwiazdk\u0105\u201d nabit\u0105 na lewej stronie  j\u0119zyka spustowego). Zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105 bro\u0144 w konfiguracji bojowej oraz transportowej (ze z\u0142o\u017conym magazynkiem i jego gniazdem oraz wsuni\u0119t\u0105 kolb\u0105 teleskopow\u0105).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pistolety maszynowe MAT 49 produkowano przede wszystkim w macierzystych zak\u0142adach w Tulle. W latach 1950-54 cz\u0119\u015b\u0107 produkcji przej\u0119\u0142y zak\u0142ady M.A.C. (Ch\u00e2tellerault), a od po\u0142owy lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych \u2013 tak\u017ce zak\u0142ady M.A.S. (St. Etienne). \u0141\u0105cznie we Francji wyprodukowano ponad 825 tysi\u0119cy egzemplarzy tej broni (w tym ponad 700 000 przez M.A.T.).<\/p>\n\n\n\n

Bitwa o Kolwezi \u2013 chwa\u0142a i \u0142ab\u0119dzi \u015bpiew MAT 49<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z Armii Francuskiej ostatnie pistolety maszynowe MAT 49 wycofano dopiero w roku 1998 (chocia\u017c ju\u017c od po\u0142owy lat siedemdziesi\u0105tych zacz\u0119to wprowadzanie ich nast\u0119pcy \u2013 karabink\u00f3w FAMAS F1), natomiast jednostki policji i \u017candarmerii u\u017cywa\u0142y ich jeszcze w XXI wieku. Ich ostatnie u\u017cycie bojowe przez wojsko (2 Pu\u0142k Spadochroniarzy Legii Cudzoziemskiej \/ 2e R\u00e9giment \u00c9tranger de Parachutistes) mia\u0142o miejsce w maju 1978 podczas bitwy o Kolwezi.<\/p>\n\n\n\n

Bitwa ta warta jest zreszt\u0105 kr\u00f3tkiego przypomnienia \u2013 w niej bowiem, jak pod soczewk\u0105 skupi\u0142y si\u0119 wszystkie elementy \u00f3wczesnej zimnowojennej walki mocarstw o surowce afryka\u0144skie. Wbrew \u00f3wcze\u015bnie rozpowszechnianej narracji o \u201ewyzysku postkolonialnym\u201d i \u201egniewie post\u0119powego ludu\u201d, kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y tu intrygi ZSRR, kt\u00f3ry postanowi\u0142 odci\u0105\u0107 kraje zachodnie od bogatych z\u0142\u00f3\u017c kobaltu znajduj\u0105cych si\u0119 w prowincji Shaba w \u00f3wczesnym Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga). W maju 1978 wybuch\u0142o tam antyrz\u0105dowe powstanie, kt\u00f3re natychmiast zosta\u0142o wsparte przez zagranicznych najemnik\u00f3w (pochodz\u0105cych g\u0142\u00f3wnie z Angoli, a wyszkolonych przez obecnych tam \u201edoradc\u00f3w\u201d z Kuby i wyposa\u017conych w radzieck\u0105 bro\u0144, tak\u017ce dostarczon\u0105 przez Kuba\u0144czyk\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Rebelianci zaj\u0119li miasto Kolwezi (stolic\u0119 regionu), gdzie natychmiast wzi\u0119li obecnych tam Europejczyk\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie Francuz\u00f3w i Belg\u00f3w) jako zak\u0142adnik\u00f3w, a co najmniej kilkudziesi\u0119ciu z nich zamordowali na miejscu. W\u0142adze Zairu, po nieudanej pr\u00f3bie spacyfikowania rebeliant\u00f3w w\u0142asnymi si\u0142ami (co tylko zwi\u0119kszy\u0142o liczb\u0119 cywilnych ofiar), poprosi\u0142y Francj\u0119, Belgi\u0119 oraz USA o interwencj\u0119 zbrojn\u0105 w regionie. Uzgodniono, \u017ce bezpo\u015brednie dzia\u0142ania podejm\u0105 dwa pierwsze kraje, a Stany Zjednoczone zapewni\u0105 wsparcie logistyczne.<\/p>\n\n\n\n

19 maja wczesnym popo\u0142udniem, 2 Pu\u0142k Spadochroniarzy Legii Cudzoziemskiej wykona\u0142 desant z niskiego pu\u0142apu wprost na miasto (skakano na otwarty, p\u0142aski teren starego hipodromu). Zaskoczenie by\u0142o zupe\u0142ne i w ci\u0105gu kilku godzin spadochroniarze pu\u0142kownika Philippe Erulina opanowali Kolwezi, a do 22 maja (po przybyciu posi\u0142k\u00f3w) \u2013 ca\u0142y region. Uwolniono oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy zak\u0142adnik\u00f3w, a ich zeznania oraz odkrycie grob\u00f3w z cia\u0142ami zamordowanych cywil\u00f3w, spowodowa\u0142o powszechne oburzenie \u015bwiatowej opinii publicznej na rebeliant\u00f3w i pe\u0142ne zaakceptowanie interwencji (kt\u00f3ra dot\u0105d budzi\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci i mieszane komentarze).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Bitwa o Kolwezi: sier\u017cant Sablek (\u017co\u0142nierz 2e<\/sup> REP, prawdziwe nazwisko: Zlatko Sabljic) prowadzi schwytanego rebelianta. Dobrze widoczne uzbrojenie legionisty \u2013 pistolet maszynowy MAT 49. Fot. https:\/\/foreignlegion.info<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Po tej operacji, w si\u0142ach zbrojnych Francji uznano jednak, \u017ce pistolety maszynowe MAT 49, chocia\u017c wci\u0105\u017c skuteczne, niezawodne i lubiane, nie dor\u00f3wnuj\u0105 si\u0142\u0105 ognia najnowszym modelom karabink\u00f3w Ka\u0142asznikowa, jakimi dysponowali rebelianci. Przyspieszy\u0142o to proces przezbrojenia elitarnych jednostek armii francuskiej w bro\u0144 nowej generacji \u2013 znakomite karabinki FAMAS F1<\/a>, chocia\u017c poczciwe MAT 49 w jednostkach drugorzutowych i ty\u0142owych przetrwa\u0142y jeszcze dwadzie\u015bcia lat. Zapewne do dzisiaj cz\u0119\u015b\u0107 z nich wci\u0105\u017c spoczywa w magazynach mobilizacyjnych \u201eGendarmerie Nationale\u201d, czyli francuskiej formacji paramilitarnej pe\u0142ni\u0105cej zadania policyjne w zakresie utrzymania \u0142adu i porz\u0105dku (w tym si\u0142owego egzekwowania prawa \u2013 np. rozpraszanie zamieszek).<\/p>\n\n\n\n

Pistolety maszynowe MAT 49 wci\u0105\u017c tak\u017ce s\u0105 wykorzystywane przez si\u0142y zbrojne licznych kraj\u00f3w Afryki i wygl\u0105da na to, \u017ce ta niezniszczalna bro\u0144 b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0107 swoim u\u017cytkownikom jeszcze przez wiele lat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej francuscy \u017co\u0142nierze uzbrojeni byli w prawdziw\u0105 mieszank\u0119 typ\u00f3w broni strzeleckiej \u2013 g\u0142\u00f3wnie pochodzenia alianckiego (ameryka\u0144skiego i brytyjskiego), zdobyczn\u0105 poniemieck\u0105 oraz w\u0142asnej przedwojennej produkcji. Z jednej… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5812,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,184,185,22],"class_list":["post-5796","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mat-49","tag-mat-49-2","tag-mssikm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5796"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5830,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5796\/revisions\/5830"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}