{"id":5881,"date":"2026-09-09T18:09:07","date_gmt":"2026-09-09T16:09:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5881"},"modified":"2026-09-09T18:12:11","modified_gmt":"2026-09-09T16:12:11","slug":"z-rak-iem-w-godle-czyli-jak-pistolet-maszynowy-wz-63-uwiklal-sie-w-polityke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/?p=5881","title":{"rendered":"Z \u201eRAK-iem\u201d w godle, czyli jak pistolet maszynowy wz. 63 uwik\u0142a\u0142 si\u0119 w polityk\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Ka\u017cda szanuj\u0105ca si\u0119 publikacja o karabinkach Ka\u0142asznikowa zawiera wzmiank\u0119, \u017ce jest to chyba jedyna bro\u0144, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w oficjalnych god\u0142ach pa\u0144stwowych (Mozambik, Timor Wschodni). I jest to prawda, ale nasz \u201eRAK\u201d \u2013 czyli pistolet maszynowy wz. 63 – tak\u017ce znalaz\u0142 si\u0119 na oficjalnym godle i fladze, co prawda nie pa\u0144stwowym, ale pewnej organizacji politycznej i to a\u017c w Afganistanie.<\/p>\n\n\n\n

Historia \u201eRaka\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 pod koniec lat czterdziestych, kiedy w ZSRR oraz krajach uzale\u017cnionych dostrze\u017cono potrzeb\u0119 opracowania zupe\u0142nie nowej broni automatycznej przeznaczonej dla wojska (za\u0142\u00f3g woz\u00f3w bojowych, dywersant\u00f3w, niekt\u00f3rych s\u0142u\u017cb), ale tak\u017ce i dla funkcjonariuszy bezpieki i milicji. Mia\u0142a to by\u0107 bro\u0144 o sile ognia (szybkostrzelno\u015bci teoretycznej) por\u00f3wnywalnej z \u00f3wczesnymi pistoletami maszynowymi, ale r\u00f3wnocze\u015bnie o zdecydowanie mniejszych wymiarach i masie. W ZSRR rol\u0119 t\u0119 mia\u0142 spe\u0142nia\u0107 pistolet maszynowy APS Stieczkina na nab\u00f3j 7,62 x 25 mm, kt\u00f3ry jednak nie zyska\u0142 nadmiernej popularno\u015bci (by\u0142 ma\u0142o por\u0119czny z uwagi na przestarza\u0142\u0105 koncepcj\u0119 do\u0142\u0105czanej drewnianej \u201ekolby-kabury\u201d, a przy tym okaza\u0142 si\u0119 niezbyt ekonomiczny w produkcji).<\/p>\n\n\n\n

W Czechos\u0142owacji oraz w Polsce tak\u017ce zainteresowano si\u0119 koncepcj\u0105 niewielkiego pistoletu maszynowego i opracowano dwie w\u0142asne konstrukcje \u2013 odpowiednio \u201e7,65 mm samopal vz. 61 \u0160korpion\u201d oraz \u201e9 mm pistolet maszynowy wz. 63\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Konstruktor pistoletu maszynowego wz. 63 prof. Piotr Wilniewczyc. Obok: \u00f3wczesne Zak\u0142ady Metalowe im. Gen. Waltera w Radomiu, czyli popularny \u201e\u0141ucznik\u201d. Fot. via Wikimedia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Projekt wst\u0119pny broni polskiej powsta\u0142 w drugiej po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w zespole kierowanym przez prof. Piotra Wilniewczyca (w sk\u0142ad zespo\u0142u wchodzili: prof. Marian Wakalski, mgr in\u017c. Grzegorz Czubak i mgr in\u017c. Tadeusz Bednarski). Po \u015bmierci Wilniewczyca (zm. 1960) dopracowanie konstrukcji przej\u0119\u0142y radomskie Zak\u0142ady Metalowe im. Genera\u0142a Waltera (\u201e\u0141ucznik\u201d), przewidziane na jej producenta. Tam pistolet maszynowy zyska\u0142 finalny kszta\u0142t, w tym now\u0105 wysuwan\u0105 kolb\u0119 i sk\u0142adany przedni chwyt. Produkcje rozpocz\u0119to w roku 1964, a\u00a0 – co ciekawe \u2013 dopiero rok p\u00f3\u017aniej bro\u0144 przyj\u0119to oficjalnie do uzbrojenia Wojska Polskiego. Jej p\u00f3\u0142oficjalna nazwa \u201eRAK\u201d, kt\u00f3ra pierwszy raz pojawi\u0142a si\u0119 w roku 1963 we wniosku patentowym, nie doczeka\u0142a si\u0119 dot\u0105d zadowalaj\u0105cego wyja\u015bnienia (spotykane czasami rozwini\u0119cie jej jako skr\u00f3tu „R\u0119czny Automat Komandos\u00f3w” jest mocno dyskusyjne, gdy\u017c mianem „Automat” okre\u015blano zupe\u0142nie inny rodzaj broni \u2013 np. „Automat Ka\u0142asznikowa”). R\u00f3wnie uprawnione jest np. nawi\u0105zanie tej nazwy do nieco wcze\u015bniejszego wspomnianego czechos\u0142owackiego \u201e\u0160korpiona\u201d \u2013 broni o analogicznym przeznaczeniu i zbli\u017conych parametrach\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pistolet maszynowy wz. 63 z kolekcji autora, egzemplarz o numerze seryjnym ZK5593, wyprodukowany w Radomiu w 1974 r (ostatni rok produkcji)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

U\u017cytkownicy broni (Wojsko Polskie, Milicja Obywatelska, s\u0142u\u017cby specjalne polskie i innych kraj\u00f3w \u2013 np. enerdowska \u201eStasi\u201d) mieli co do niej mieszane uczucia. Doceniano przemy\u015blan\u0105 i zwart\u0105 konstrukcj\u0119 oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 prze\u0142adowania jedn\u0105 r\u0119k\u0105 (opieraj\u0105c o jak\u0105kolwiek opor\u0119 \u0142y\u017ck\u0119 os\u0142abiacza podrzutu, po\u0142\u0105czonego z zamkiem), ale z drugiej strony niekt\u00f3re z rozwi\u0105za\u0144, chocia\u017c w teorii mia\u0142y u\u0142atwia\u0107 jej obs\u0142ug\u0119, jednak niezbyt dobrze sprawdza\u0142y si\u0119 w praktyce. Przyk\u0142adowo \u2013 bro\u0144 mog\u0142a strzela\u0107 ogniem pojedynczym lub seryjnym, w zale\u017cno\u015bci od si\u0142y nacisku na j\u0119zyk spustowy (nie by\u0142o odr\u0119bnego prze\u0142\u0105cznika ognia). Istnia\u0142o  zatem ryzyko, \u017ce strzelec w po\u015bpiechu czy w stresie mo\u017ce zamiast pojedynczego strza\u0142u niechc\u0105cy opr\u00f3\u017cni\u0107 od razu ca\u0142y magazynek. Przy tym, podczas strzelania seriami, celno\u015b\u0107 i skupienie tak\u017ce pozostawia\u0142y wiele do \u017cyczenia. W dodatku, z uwagi na konstrukcj\u0119 oraz strzelanie z nieos\u0142oni\u0119tego zamka otwartego, bro\u0144 by\u0142a do\u015b\u0107 podatna na zanieczyszczenia na polu walki.<\/p>\n\n\n\n

Do \u201eRAK-a\u201d stosowano magazynki pude\u0142kowe na 15 lub 25 naboi. Te kr\u00f3tsze umo\u017cliwia\u0142y noszenie za\u0142adowanej broni w futerale udowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Napinanie zamka pistoletu maszynowego wz. 63 jedn\u0105 r\u0119k\u0105. Rysunek z instrukcji \u201eMON Uzbr. 1048\/68 – 9 mm pistolet maszynowy wz. 63. Opis i u\u017cytkowanie. Sposoby i zasady strzelania\u201d str. 10. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na specyficzne podej\u015bcie autor\u00f3w instrukcji do kwestii bezpiecze\u0144stwa \u2013 ten palec strzelca spoczywaj\u0105cy na j\u0119zyku spustowym a\u017c si\u0119 prosi o nieszcz\u0119\u015bcie\u2026<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pistolet maszynowy wz. 63 by\u0142 chyba jedynym w historii polskim produktem skopiowanym i produkowanym seryjnie (rzecz jasna bez licencji) przez Chi\u0144czyk\u00f3w. Za wzorzec pos\u0142u\u017cy\u0142o kilka egzemplarzy (pochodz\u0105cych z polskich dostaw do Wietnamu), a zdobytych podczas konfliktu chi\u0144sko-wietnamskiego w roku 1979. Bro\u0144 produkcji chi\u0144skiej, wytwarzania przez Norinco i oznaczona \u201eTyp 82\u201d przeznaczona by\u0142a dla jednostek piechoty walcz\u0105cych w d\u017cungli (co ciekawe, w odr\u00f3\u017cnieniu od polskiego orygina\u0142u, nie przewidywano uzbrojenia w ni\u0105 za\u0142\u00f3g woz\u00f3w bojowych). Po kr\u00f3tkim okresie u\u017cytkowania, Chi\u0144ska Armia Ludowo-Wyzwole\u0144cza zdecydowa\u0142a jednak o wycofaniu tej broni, a wyprodukowane egzemplarze przekazano do jednostek specjalnych policji. Stamt\u0105d cz\u0119\u015b\u0107 trafi\u0142a r\u00f3\u017cnymi kana\u0142ami do grup przest\u0119pczych w Hong-Kongu (jeszcze w czasach brytyjskiej w\u0142adzy nad koloni\u0105), gdzie odnotowano jej u\u017cycie w kilku napadach rabunkowych. Spora liczba odnalaz\u0142a si\u0119 tak\u017ce na wyposa\u017ceniu r\u00f3\u017cnych ugrupowa\u0144 partyzanckich i wywrotowych, wspieranych przez Chiny. I to jedno z nich \u2013 maoistowska Organizacja Wyzwolenia Afganistanu (\u201eAfghanistan Liberation Organization\u201d) – umie\u015bci\u0142o t\u0119 bro\u0144 na swoim oficjalnym godle, w towarzystwie sierpa i m\u0142ota. A to z kolei jest chyba jedynym przypadkiem, kiedy bro\u0144 pochodzenia polskiego sta\u0142a si\u0119 elementem symbolu ugrupowania politycznego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

[Fot. 4. Pistolet maszynowy wz. 63 w r\u0119kach chi\u0144skiego policjanta oraz w godle „Afghanistan Liberation Organization”. Fot. via Internet] <\/p>\n\n\n\n

Pistolety maszynowe wz. 63 zapisa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c i w historii polityczne Polski \u2013 to w\u0142a\u015bnie ich u\u017cyli funkcjonariusze plutonu specjalnego ZOMO podczas pacyfikacji kopalni „Wujek” w stanie wojennym 16 grudnia 1981 (9 ofiar \u015bmiertelnych).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cda szanuj\u0105ca si\u0119 publikacja o karabinkach Ka\u0142asznikowa zawiera wzmiank\u0119, \u017ce jest to chyba jedyna bro\u0144, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w oficjalnych god\u0142ach pa\u0144stwowych (Mozambik, Timor Wschodni). I jest to prawda, ale… Read more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5894,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[36,22,186,189,188,187],"class_list":["post-5881","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gun1","tag-bron-i-amunicja","tag-mssikm","tag-pistolet-maszynowy-wz-63","tag-pm-wz-63","tag-rak","tag-wilniewczyc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5881"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5898,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5881\/revisions\/5898"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.militaria.malopolska.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}